Хаашаа ч харсан битүү манантай, зэвгэр саарал өдрүүд намайг ээрнэ. Унаган нутгийнхаа хосгүй их хоёр авъяастны араас харамсаад өр зүрх минь энэлээд байгаа нь энэ. Аман хуур киноны Дарь авгай, “Өнөр бүл”-ийн даргын эхнэр, Сэлэм Тогмидын ээж гээд Монголын кино дэлгэц, телевизийн урлагт өөрийн гэсэн донж намба, өвөрмөц тоглолтоороо жинхэнэ монгол ээж, монгол эхнэрийн дүрээр түмэн олондоо мөнхөрсөн найруулагч, жүжигчин Мятавын Бадамгарав эгч маань миний унаган нутаг буюу Завхан аймгийн Алдархаан сумынх.

…Дорнын их найрагчийн үдэлж буусан нутаг
Долоон түмэн адууны туурайн мөртэй нутагт,
яг л цас дарчихсан юм шиг таанын цагаан цэцгийн толгой салхинаа үелзсэн домогт Донойн буурал хөндийд минь ” Гарын таван хуруу” киноны Шагдарын дүрээр олноо алдаршсан Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн ах минь бас төрсөн юм. Хэдэн жилийн өмнө би Бадамгарав жүжигчний тухай телевизэд хөрөг найруулал хийхээр очиж билээ.

“Аа, чи манай нутгийн хүүхэд үү, Би чинь Алдархаан сумын Чигэстэй бригадын нутаг “Хаахалзуур” гэдэг газар төрсөн юм. Тийм болохоор надад нэг хаахалзуур онгироо зан бий, чамд ч гэсэн энэ зан байгаа, тэр чинь бидний цусанд байх чанар” гэсээр угтаж билээ. Ийнхүү хүүхэд наснаас харж хосгүй их авъяасыг нь шүтэн биширч явсан “Аман хуур”-ын Дарь авгайтай дотносон танилцаж, тэр том хүний хөрөг найрууллыг нь чадан ядан бүтээж билээ.

Түүний ярьсан нэг дурсамж санаанаас ер гардаггүй юм. “Би чинь 17,18 настай ах Бадамбазарыгаа дагаад Да хүрээнд ирлээ, жүжигчин авна гэсэн зар сонсоод ахаас нуугдаад Бөмбөгөр ногооны үүдийг сахиж өнждөг байлаа.Час улаан дээлтэй, час улаан хацартай монгол гуталтай хөдөөний охин нэг л өдөр шалгалтанд орж, дагалдан жүжигчнээр ажиллах боллоо. Анхны дүр маань тайзан дээрх бичгийн машины ард суугаад, товчлуур дарах, тэгээд буцаад орох. Театрт ороод жүжигчин болсноо гайхуулах санаатай нутгийнхаа нэг залууд олдсон ганц билетээ өглөө.

Жүжиг эхэллээ, дүрдээ сайн тоглоно гэж хичээсэн боловч нөгөө залууг үзэж байгаа болов уу? гэсэн бодолд өөрийн эрхгүй дийлдээд үзэгч дундаас түүнийг хайж орхив.

Тоглолтын талаар маргааш өглөө нь уран бүтээлчдийг цуглуулж ярилцлаа. Тэгсэн үсээ ардаа дугуйлсан намхан шар хүүхэн босч Улаан дээлтэй, улаан хүүхэн гуай чиний нүд чинь байнга үзэгчид рүү өлөлзөөд, юугаа хайсан амьтан бэ, энэ нөхөр хэзээ ч жүжигчин болж чадахгүй гээд ёстой нэг галтайгаа буудаг байгаа. Миний айсан гэж жигтэйхэн, гэвч энэ загналт үнэндээ намайг жүжигчин болгосон юм шүү. Намайг аашилсан тэр намхан шар хүүхэн бол Ардын жүжигчин, найруулагч Э.Оюун байлаа” гэж Бадамгарав эгч маань дурсаж билээ. 70 гарсан хойноо ч “Эзэнгүй айл” кинонд тоглож, гандашгүй, яндашгүй явсан энэ жүжигчин монголын кино урлагт ёстой л ханагархан, ханхалзсан олон дүрийг үлдээсэн юм.

… Мэнгийн чинээхэн чулуунаас таана үнэртдэг нутаг
Мэлтийх цэнхэр талдаа солонго аргамждаг нутаг… гэхээр сэтгэлээрээ сэмэрч нутаг руугаа очдог тэр хүн бол ” Гарын таван хуруу”-ны Шагдар буюу найруулагч, жүжигчин Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн байлаа. Гурав дөрөвдүгээр хорооллын эцсийн хүмүүний их урсгал дунд каракуль захтай пальтотой, өндөр тэгш нуруутай, халимаг үснийх нь урд хэсэг нь долгиолж гогцоорсон хижээлдүү эр бодол болон тайвуухан алхах нь их содон харагддагсан. Хожмоо бид телевизийн буянаар танилцаж, нутаг усаа ярилцан хорооллын зүг зам нийлэн алхдаг байж. ” Ах нь сая нутагтаа видео кино найруулаад очсон чинь нэг ч хүн үзсэнгүй. Чансаатай бүтээл хий гэж надаас шаардаад байнаа даа Алдархааныхаа түүхэн номон дээр нэг сайхан гарна, нутгийн дүү чи бичнэ шүү гэж ярьдаг байлаа. Өдийд Богдын голын маань мөс ханзраад, Борхын голын бургас нахиалаад”… гээд сүүрс алдан нутгийнхаа зүг хардагсан.

Яагаад ч юм бэ Лхасүрэн ахтай ярилцахаар бас харахлаар нөгөө л таван хүүхэдтэй авгайгаа уйлуулж, орхиод явчихсан Шагдар гэдэг цөсгүй эр харагдаад болдоггүй. Энэ тухай хэлэхээр “Ах нь тэр Шагдар чинь биш ээ, авгай хүүхэддээ хонь шиг номхон, ажил, амьдралдаа шоргоолж шиг үнэнч хүн шүү дээ” гээд инээж суух.

Найруулж, жүжиглэж, дуулуулж, уйлуулж, бишрүүлж явсан цалгилсан их авъяастай нутгийн ах эгч хоёр маань онгодын их хүлгээ эмээллээд бурхны оронд явчихлаа. Та хоёрын минь араас талын үнэртэй нутгийн чинь чулуу уйлж үдлээ, тавилан заяаг тань даасан буурал Очирваань чинь нулимстай үлдлээ.

Сэтгүүлч П.Алтанцэцэг