За бүр сонин сонин ялагдах юм аа. Яллаа гэж баярлаж торгуулаад ч медалиас мултарч байх юм. Миний хувьд шүүгчид тэгж торгодог нь буруу гэж бодож байна. Сануулах хэрэгтэй байсан. Гэхдээ шүүгчид яагаад ийм болчимгүй үйлдэл хийсний учрыг хойно өчье.
 
Munkh-Erdene Terbish Барьцалдахгvй зугтаахад торгуулийн оноо өгдөг эсэхийг миний хувьд сайн мэдэхгvй байна. Хэрвээ өгдөг бол манай Мандахнарангийн буруу л болж байна. 5-хан секунд тэсчихгvй яав даа нээрээ!!! Манай тамирчдад ялалт, ялагдлын моментод сэтгэлзvйн бэлтгэл vнэхээр чухал шаардлагатай болох нь энэ олимпоор харагдлаа.
 
Amgalan Bataa Манай тамирчдад сэтгэлийн хат, сахилга бат хоёр дутаж байна. Сахилга бат сахидаггүй, хариуцлагагүйн жишээ сая болоод өнгөрлөө. 65 кг-н жингийн хүрлийн төлөө барилдаан дээр манай бөх Мандахнаран маш хариуцлагагүй үйлдэл гаргаж дүрэм зөрчсөнөөр хүрэл медалийн үзүүрээс шүүрээд алдлаа ш дээ.
 
Хэдхэн секунд тэвчих тэвчээр, сэтгэлийн хат, сахилга бат дутаж хайран хөдөлмөрөө үгүй хийчихлээ ш дээ. Дүрэм л бол дүрэм ш дээ. Үүнийг мартаж, үгүйсгэж хэзээ ч болохгүй ш дээ. Шүүгчдийг буруутгаж дасгалжуулагчид нь нервээ барж байгаа ч гэсэн миний хувьд шүүгчид зөв шийдвэр гаргасан.
 
Биелүүлэхгүй байсан юм бол дүрмийн хэрэг гэж юу байна. Шүүгчийн шүгэл дуугараагүй л бол тэмцээн дуусаагүй л гэсэн үг. Тэмцээн үргэлжилж л байх ёстой биз дээ. Тэгэхэд манай хүн цаг дутуу байхад гүйгээд явчихаж байна. Болохгүй ш дээ уг нь.
 
Ийнхүү үзэгчид бичиж байна. Тэгвэл барилдааныг урагшлуулж харъя. 5:30-д Узбекийн бөх манай бөх хоёр баахан бужигнасан. Тэр үед Мандахнаран маань 4:6-аар хожигдож явсан. Шүүгчид манай хүнд ард нь гарлаа гэж 2 оноо өгсөн бол Узбекийн дасгалжуулагч “манай бөхийн шидэлтэд оноо өгсөнгүй, дэвжээний гадна ард нь гарсан тул Монголын бөхөд оноо өгч болохгүй” гэж улайран маргаж, дэвжээнээс яавч эс буун эсэргүүцсэн тул шар карт авч хөөгдсөн, челленжээс болж 1 оноо нэмснээр 7:0-оор хожиж эхэлсэн юм.
 
Энд бол би хувьдаа яг тийм юм болчихлоо гэж хэлж чадахгүй. Маргаантай юм болсон. Үүндээ шүүгчид бантаад байсан бөгөөд, Мандахнаран гавьяат цаг дуусаагүй байхад гараа өргөн яллаа гэж тунхаглаж байсан нь сайхан шалтаг болж өгсөн юм аа. Гээндээ ч бий, гоондоо ч бий.
 
Манай бөхчүүдийн хэв шинжит байдлаар ялагдсан Хүдэрбулгыг ярихаа больё. Цагийг бүр урагшлуулъя. Хавар манай шүүгч ОХУ-ын УАШТ-ийг үймүүлж, оросын чөлөөтийнхнийг самарч, гайхамшигтай улс биш болох ФИЛА-гийнхны дургүйг хүргэсэн тул ингэж дарагдаж, шийтгэл хүлээлээ ч гэж зарим хүн хэлж байна даа. Хувцас хунараа тайчиж шидсэнээр байдлыг бүр ч дордууллаа.
 
За за, ялагдсан бөхөд шалтаг мундахгүй ээ гэдэг. ОХУ-ын бөх Сослан Рамонов Узбекийн энэ айхтар шиддэг бөхөд шидүүлээд 4:0-оор хожигдож явсан ч, 18:7-оор хожчихоод буусан. Ингэж хожчихоогүй, бөөн хэл ам, маргаан шуугиан, ойлгомжгүй явдлаар дууссанаас л хойш ялалт байгуулчихлаа гэж бардаад ч яахав.
 
Өчигдрийн явдал чөлөөт бөх, бусад спортод байгаа уналт доройтлын өнгө төрхийг огтхон ч өөрчлөхгүй, харин улам тодосголоо. Үг хэлүүлэхгүй, өөрсдөө барилдах чинь яасан юм гэж адардаг нь байдал бүр ч муу байна гэж бодогдуулж байна. Хэвтээ барилдаан огт байхгүй байхад чөлөөт байна гэж яаж ч хэлэхэв.
 
Урагшаа давхихаа л мэдэхээс арагш ухрахаа мэддэггүй жолооч бэлдсэнтэй л адил шүү дээ. Гэтэл гадныхан хэвтээгээс гол оноогоо авч байна. Хөл барилдаан ч гэж алга. Манайхан их үндэс шиг барилддаг юм гэнэ лээ. Үндэст чинь хөл барилдаан байдаг биз дээ? Монгол хүн бөхийн их мэдрэмжтэй, гэтэл чөлөөтөөр хичээллээд дордчихдог юм уу гэж гайхаж ч сууна даа. Азанд л найдаж дэвжээнд гардаггүй байлтай.
 
Бусад спортынхон ч илүү байгаагүй. Жүдод 14 бөх явсан, Сумьяа, Түвшинбаяраас бусад нь ямар байв? Босоогоороо боолгоод ч зогсож байх шиг. Нэг бөх маань гэмтэл сэдрээд амь насаа алдах дөхлөө. Буудлага дээр аанай л буу байхгүй, гацсан эвдэрсэн гэж бөөн хэл ам.
 
Тамирчиддаа дутуу өгсөн учраас ялагдсан гэж нэг тамирчин бичсэн байна. Витамин, сэтгэлзүйч, спортын эмч, эрдэм шинжилгээний судалгаа, шигшээгийн хангалттай орон тоо, дасгал сургууль хийх аятай таатай нөхцөл, ер нь бүх л юм дутсан гэнэ. Спортоор хичээллэх ямар ч боломж байхгүй гэж арай хэлсэнүй.
 
Ерөнхийлөгчийн тэтгэлгийг амжилт гаргасан хүнд төдийгүй, амжилт гаргах хүнд өгөх хэрэгтэй гэх шиг боллоо. Бас ард иргэд сайн муу юу ч дуугарч болохгүй гэж олон спортын хүн хэлж байна. Арай л үзэж харж болохгүй гэсэнгүй, санаа нь бол тийм л юм шиг байна.
 
Төмс хураагаад, чанаад өөрөө идчихдэг төгс машин бүтээв гэж онигоо байдаг. Спорт гэж хэдэн хүний л амьжиргааг хангадаг, бусдад бол падлийгүй, нэн хаалттай, нууц ертөнц болох ёстой юм байх. Нэг спортын сэтгүүлч: фэйсбүкчид дэндүү өндөр хүлээлттэй байснаараа маш муу нөлөөллөө гэжээ. Фэйсбүкчид буруутай юм байна шүү, олимпийн бүтэлгүйтэлд.
 
Манай тамирчид л амжилт хүсэхээр дарамтанд орж гутраад ялагддаг, гэмтдэг бэртдэг, буу нь гацдаг, өөрсдөө хөдлөхгүй хөшүүн байдаг, “булхайдуулдаг”, үзэгчдийн дууг хорьдог, байдалдаа дүгнэлт хийдэггүй дүр зураг харагдаж байна даа. Бусад улсын тамирчдад бол тийм спортын бус байдлууд ажиглагдахгүй юм.
 
Дагестан, Осети гээд жижиг орнуудад спортоор хичээллэх нөхцөл манайхаас сайнгүй, хамгийн гол зүйл болох спортдоо хайртай чанар харин тэднийхэн дутдаггүй, тэсэрч дэлбэрч илрэн гарч ирдэг. Саяын аваргалдаг С.Рамонов бол дайн дажинтай үед Гүржийн Өмнөд Осетид төрсөн, гэрийнхэн нь Орос руу дүрвэсэн, хүнд хэцүү амьдралыг туулсан.
 
Тамирчид дасгалжуулагчдыг ч айхтар буруутгамааргүй байна. Ерөөсөө нийгмийн байж байгаа л царай энэ. Бусад нь гайхамшигтай, тамирчид нь л муу болчихсон биш л дээ. Био байгалийн процессуудаас бусад бүх юм, өөрөөр хэлбэл нийгмийн бүх юм муу байгаа.
 
Түүний тусгал л энэ. Бид бүхэн, үзэгчид өөрсдөө дэлхийд өрсөлдөх чадвартай сан билүү дээ. Огтхон ч үгүй ээ. Дундад зуун руу, бүр боолын нийгэм рүү, тийм сэтгэлгээ, оршихуй руу уруудан өнхөрсөөр л байгаа. Харин ч дэлхийн дэвжээнд амжилт руу тэмүүлж байгаа зарим тамирчид нийгмийн цөөн хэдэн гэрэл гэгээний нэг болох юм даа.
 
Хичнээн бүх юм муу байлаа ч гэсэн бид сайн сайхан руу тэмүүлэх, чармайх ёстой. Энэ тамирчин ингээд хариуцлага алдчихлаа гэх нь зөв, гэхдээ өөрсдөө хариуцлагатай байж үлгэрлэн, бүгд нийгмээ өөд нь татах гэж зүтгэх ёстой. Спортынхон л өндөр хариуцлагатай, бусад нь тиймгүй байх ёстой бус.
 
 
Дагваа аварга чөлөөт бөхийг нойлоос эхлүүлэх хэрэгтэй юм байна даа гэжээ. Үүнийг дэмжиж байна. Тэгэх л ёстой. Чөлөөт бөх, бусад спортод бугшсан бүх муу муухай арилаг! Бас сонгомол бөхийг нойлоос эхлүүлэн хөгжүүлэх хэрэгтэй байна шүү, учир нь манайхан идэвхийлэн унагалцсаар чөлөөт бөхийг олимпоос хасуулж магадгүй, харин сонгомол хэзээ ч хасагдахгүй.
 
Зөвхөн спорт төдийгүй, бүх салбарт шинэчлэлийг хүн бүр эхлүүлье ээ! Яг үнэндээ, пээ энэ тамирчид арай дэндүү байна аа гэчихээд өөрсдөө бахь байдгаараа байвал, өөрсдөдөө ямар ч шаардлага тавихгүй байвал утгагүй байхгүй юу.
 
Спортынхон ч өөрчлөгдөж чадна, монголчууд бид бүгд өөрчлөгдөж чадна аа. Өөрчлөгдөцгөөе гэж хашгиръя! Сургамж хайрлаж, түмэн олонд ухаарал хайрласан Риодоо баярлалаа, Рио баяртай!
 
Ч.Мөнхбаяр