"Эр бор харцага" буюу Жамцын Бор харцага

Нийтэлсэн: 2013-02-19 08:40:06

Сэтгэлийн гол, гал дундуур нэгэн дууны шуранхай хаднам. Эд эс, сэрэл мэдрэмж бүхэн түүнд өөрийн эрхгүй автан чагнахуй:

Эр бор харцага нь

Шуундаа хүчтэй билүү дээ

Идэрхэн залуу насандаа

Даанчиг ажиггүй явлаа даа

Аяа хөөрхий

Алдрай мину зээ хэмээн цээжний гүнээс хөнгөн гуниг цухалзуулсан атлаа бахархал төрүүлсэн энэ дууг сонсохуй, яагаад ч юм хувь хүмүүний зүгээс Жамцын Бор харцага санаанд ордог бөлгөө. Ж.Бор харцага гэж чухам хэнсэн билээ? Тэр Булган аймгийн Орхон сумын харъяатан. Сумандаа барилдаж ганц хоёр давж беломорканал-цагаан тэнгисийн суваг / хайрцаган дээр нь газрын зурагтай тамхи/, энэ тэрээр шагнуулдаг байж.

 

Цэрэгт ирээд Армийн генерал, улсын баатар Батын Дорж гуайн мэлмийд өртөж, “Алдар” нийгэмлэгт ардын багш Ч.Дамдиншаравын удирдлаганд бэлтгэл хийх болжээ. Жин хасахын биш нэмэхийн зовлонг үзжээ. Нэмэх нь хэсэгхэн зуур зовоод болчихдог болохоор амар гэнэм. Гэхдээ ид үедээ бараг байгалиараа 116 кг хүрч байв. Чөлөөт бөхөөр улсын 4 удаагийн аварга, 1978 онд Тайландын Бангкок хотод болсон Азийн 8-р наадмын мөнгө, 1979 оны Дэлхийн Залуучуудын аваргын хүрэл, Дэлхийн Цомын хүрэл медалийг тус тус хүртжээ.

 

За тэгээд цааш нь өгүүлбэл, 1983 онд Ардын хувьсгалийн 62 жилийн ойн баяр наадмын зургаагийн даваанд Увс аймгийн Давст сумын харъяат, улсын арслан М.Мөнгөныг унагаж, шөвгийн наймд үлдээд загнах, зандрах, занхаих нь зэрэгцсэн нэгний үгэнд ороод “хэвтээд” өгчихөж. Харцага маань “Халх төрийн наадмын долоогийн даваанд бууж өгдөг над шиг тэнэг хүн байхгүй. Хойшдоо ч гарахгүй.

 

Гэхдээ ах нь болоод өнгөрсөн юманд харамсаад байдаггүй” гэсэнсэн. Энэ жилийн наадмын зургаагийн даваанд Ж.Бор харцагад өвдөг шороодсон М.Мөнгөн арслан хойтон жилийн наадам буюу 1984 онд улсад хоёр дахиа үзүүрлэсэн билээ. Ж.Бор харцага мөн л зургаагийн даваанд О.Балжинням аваргыг давж, зааны даваанд ё.Ишгэн заантай үзээд үнэндээ бараагүй ажээ.

 

Гай газар дороос гэгчээр удалгүй осолд орж, амьдарлаа бодъё хэмээгээд алсхан хөдөө тийш гарчээ. Дорнод аймагт 17 жил амьдрахдаа тус аймгийн наадамд 7 удаа түрүүлж, 4 удаа үзүүрлэсэн байнам. Үүнийг бичигч Монгол бөхийг дэлхийн дээд амжилтын Геннесийн номонд бүртгүүлэх барилдааны үеэр харцага ахтай анх танилцсан юм. Тэгэхэд харцага ах “Залуу байхад газар дээр чангахан гишгэхэд цөмөрөх гэж буй мэт санагддаг байлаа.

 

Ах нь 47 шил архи уугаад 40 метрын хясаан дээрээс нисчихсэн хүндээ, машин ч таабчик болсон...” гэж билээ. Бөхийн буян, Ш.Хишигсүрэн захирлынхаа ач ивээлээр “Соён гэгээрүүлэгч” телевизийн “Дархан мэх” нэвтрүүлгийг чадан ядан хөтлөх аз завшаан олдож, харцага ахыгаа нэвтрүүлгийнхээ 63 дахь дугаарт урин оролцуулсан юм.

 

Мань хүн шатрын спортын Олон улсын их мастер Ц.Батчулуунтай “уулгүй талын цусгүй тулаан” хийж, арга буюу мад тавиулаад дараа нь их мастерт этэх мэх заасан. Этэх мэхийг их сонин байдлаар сурч. Учир нь Д.Мягмар заанд энэ мэхээр унасаар байгаад хариуд нь сураад авчээ. Ах харцагын тухай Г.Элбэг харцага санамсаргүй тохиолдлоор “О.Одгэрэл заан, начин болчихсон байсан.

 

Төмөр замын наадам дээр Бор харцага Одгэрэлийг амлаж авлаа. Одгэрэл ч юм болгохгүй байх даа гэж бодлоо. Бор харцага өндөр туранхайдуу бор өвгөн. Гэтэл Одгэрэлийн толгойг нь уургалаад өндөсхийхэд нь нэг мэх хийх шиг болсон. Одгэрэл яг сээрээрээ цэвэр буусан. Тэгсэн тавхайдчихсан юм билээ. Тавхайдах, бусгах, сээрэн дунгуй гэдэг үгнүүд чинь үндсэндээ монгол үг хэллэг юм шүү дээ” гэж ярив.

 

Ингээд бодохоор Ж.Бор харцага гэж ямаршуухан бөх явсан нь олон долоон үгийн тайлбаргүйгээр мэдрэгднэм бус уу. 21 дэхь жилдээн тасралтгүй гарч байгаа “Бөх” сонинд өгсөн ярилцлагандаа “Халхын их аваргуудыг ааглан хаяж явсан үе надад бий” гэж ам бардам хэлсэн идэр залуу насандаа даанч ажиггүй явсан, эрийн хуйх “Эр бор харцага” Жамцын Бор харцага ах юугаан жаахандуу гэмээр цухасхан бичихүйд ийм буюу.


Сэтгүүлч До.Ууганбаатар

Эх сурвалж: "Бөх"

СУРТАЛЧИЛГАА :

22 сэтгэгдэл харуулж байна        

  1. Борд хараал хийлгэж хясаанаас нисгэсэн хүн нь баянмөнх л болов уу гэж харддаг юм.Тэр л ийм муу юмандаа гаршсан этгээд.Бор наадмын 4,5,6-н даваанд балжиннямтай 3 тунаад 3 хаясан юм.Одоо тэр хүн нь улсын аварга болчихсон яваа.Мөнгөн арслан хэнийг ч дархан гуяддаг үедээ Борыг давуулаад хаяж чаддаггүй байсан нь үнэн юм.Хайран бөх.Муу хүмүүсийн золиос болсон доо.Ямар "амьтан" явсныг нь мэдэх болохоор тэгж харамсдаг.

    зочин, 2013-02-19 11:13:28, 122.201.18.144Хариу бичих

  2. hardah serdehiin don shugelsen muu teneg uheeree amaa tataj yav

    Зочин, 2013-02-19 13:11:30, 202.179.20.181

    haraal medehgui,monhbataar zaan bolohgui heneer zaan bolohiin be,gej.ovgonhuu guai zagnaj bailaa,buuj ogood butsaj yavahad ni...

    zochin, 2013-02-20 22:39:15, 122.201.18.210

    Таны нэр:

    Тайлбар:

  3. saixan amitan baisan daa,xadbaatar awargiig gargadaggyi baij bilee

    kk, 2013-02-19 12:25:38, 202.179.29.247Хариу бичих

  4. Таны нэр:

    Тайлбар:

  5. odoo uursnii unasan budersenee hunii buruu bolgoj chihdeg, ene hun arhi uugaad ingesen geed uuruu heleed bhad, nyamdorj l bichee bololtoi, deerh comentiig.

    Зочин, 2013-02-19 12:28:16, 103.9.90.130Хариу бичих

  6. Таны нэр:

    Тайлбар:

  7. Bayanmonh gej uneheer muu Hun yum data chi

    Irgen, 2013-02-19 14:20:32, 71.191.7.67Хариу бичих

  8. Таны нэр:

    Тайлбар:

  9. Загнаж, зандарч, занхайж байсан этгээд бол Мөнхбат, Баянмөнх нар л байхдаа. Тэд нар л кэвт гэдэг байсан шүүдээ

    Зочин, 2013-02-19 17:09:19, 122.201.18.242Хариу бичих

  10. 1983 оны улсын их наадамд 42 настай далай даян дархан аварга Мөнхбат 5-н даваанд улсын заан Лхагвасүрэнг, 6-н даваанд Сугааг 7-н даваанд Борыг тус тус давжээ. Мөн онд Төв аймгийн 60 жилийн ойгоор Хадбаатар арсланг орхиж түрүүлжээ.

    Кэвт, 2013-02-21 11:53:17, 180.149.93.12

    Таны нэр:

    Тайлбар:

  11. Тэр хэвтүүлсэн хүн нь Мөнхбат аварга шүү дээ.Аварга гээд гайхуулаад явдаг хүмүүс ингэж бусдын эрхэнд халдахаа бахархал гэж үздэг нь заншил болсон юм биш үү.Одоо ч хэвээрээ.Монгол хүний нас,цол хүндэлдэг уламжлалыг буруугаар ашиглаж байгаа хэлбэр.

    зочин, 2013-02-19 18:12:19, 122.201.18.144Хариу бичих

  12. Таны нэр:

    Тайлбар:

  13. Dornod aimgiin naadamd olon jil turuulsen hun. Namaig davaad ulsad ochooroi gej Chimeddorjid heleed bainga unagadag bsan gesen.Jaahan bazaahgui huuhentei suugaad balarsan bh aa.

    zochin, 2013-02-19 22:01:21, 122.201.18.194Хариу бичих

  14. ter hiihen ni zodog shuudagiig nuuj ene ter boldog bsan bayanaa tanilzuulsan gene lee

    Зочин, 2013-02-19 22:12:00, 69.171.163.209

    Таны нэр:

    Тайлбар:

  15. Darkhan avarga humuus zahiin hartsagaas davaa guigaad baih ch haashaa uym. Tuhain uedee 2 Munkh tasarhai baisan daa. Hardaj serdehee bolimoor uym. Sain hartsaguud olon bna daa. Daraa ni tegsen ingesen geh yaria bol demii l uym.

    Зочин, 2013-02-20 05:04:26, 192.231.133.253Хариу бичих

  16. Таны нэр:

    Тайлбар:

  17. Bor xartsagadaa eruul enx, urt udaan nasiig xusen eruuie, argagaui l saixan bux yavsan daa

    Зочин, 2013-02-20 08:59:25, 202.170.68.131Хариу бичих

  18. Таны нэр:

    Тайлбар:

  19. Дархан аварга гэдэг чинь 10 гаран жил сайн барилддаг хүнийг хэлдэг юм.Тэрнээс биш насан туршаа дархан аварга цолондоо дүйцэхүйц барилддаг хүн хаана ч байхгүй.Байгалийн жамаар харьж мууддаг нь ёс.Тэр үедээ дархан аваргууд аваргуудыг хядаж яваа аваргын энтэй харцага битгий хэл гайгүй цэргийн арслангаас ч гуйдаг л юм даа.Мөнхбат аварга бол тэр жамаар эрт муудсан.баянмөнх аварга сайндаа ч биш олон бөхийг элдэв муу аргаар замаасаа зайлуулж яваад хэдэн жил амь тээсэн байх.

    зочин, 2013-02-20 10:59:20, 122.201.18.237Хариу бичих

  20. eldev muu argaar heniig zailuulsan yum be hudlaa medemhiireed baih yum, Bor hartsaga ene ter tedentei ulsyn naadamd barildaj baisan ni olon ch bish dooguur l zalraad ugdug baisan sh dee ter 1983 ond Muueetei taarsnyg es tootsvol dahin tedentei naadamd taaragui

    Зочин, 2013-02-25 12:44:15, 71.89.23.58

    Таны нэр:

    Тайлбар:

  21. 2 munkh harij baisan ue baihgui yu daa.tserentogtohiin ue garaad irsen baisan.er n bor tserentogtoh had 3iin l id ue baij

    Зочин, 2013-02-20 14:24:46, 76.218.69.21Хариу бичих

  22. Таны нэр:

    Тайлбар:

  23. ingej hyn gytgehee bolimoor yum delhiid danstai avarga shyy dee deerh hardah don shygelsen bugt

    mng, 2013-02-20 17:36:13, 122.201.18.1Хариу бичих

  24. Таны нэр:

    Тайлбар:

  25. Бор харцага гэхээр мэдэхгүй хүмүүс одоогийн харцага цолтнуудтай адилтгаж ойлгоод явдаг бололтой.Бор харцага бол одоогийн Санжаадамба заан аварга арслангуудыг өлхөн хаядаг шиг дээд цолтнуудаа хаядаг байсан хүн.Тэгэхээр харцага цолондоо багтахгүй том бөх явсан юм.Зарим нь допинг хэрэглээд ичих ч үгүй даян аварга болчихсон байхад ийм хүн харцага гээд сууж байхыг бодоход хорвоо ч шударга бус юм аа.

    зочин, 2013-02-21 00:14:03, 122.201.18.147Хариу бичих

  26. Таны нэр:

    Тайлбар:

  27. 90-eed onii suuleer Bor ahtai gemgui sain taniltsaj bilee, Erel kompanid ajillaj baihad Chuukaa hartsaga daguulan irj taniltsuulj baij bilee, saihan er hun.... olon jil taaraldsangui dee

    Amgaa, 2013-02-21 08:38:52, 103.9.91.94Хариу бичих

  28. Таны нэр:

    Тайлбар:

  29. yamar muu nairuulgatai bichee ve

    Зочин, 2013-02-25 13:25:31, 202.70.42.34Хариу бичих

  30. Таны нэр:

    Тайлбар:

  31. чи өөрөө сайн найруулаад биччихээч

    Зочин, 2013-02-25 14:22:43, 122.201.17.194Хариу бичих

  32. Таны нэр:

    Тайлбар:

  33. Агуу эр сайхан ч эр сайн ч бөх дэндүү ч гэмээр хэнэггүй нөхөр тийм сайхан хүчтэй байхдаа дараа жил болно л биз гээд Мөөеө-д бууж өгөөгүй бол, сүүлийн үеийн 6 заанаас Цэрэнпунцаг Балжиннямд бууж өгөөгүй бол ядахдаа АРСЛАН гээд л явах байсан гэж энэ хоёрыг боддог юм

    Арслангийн зиндаатай бөх, 2014-01-15 02:29:34, 108.240.29.173Хариу бичих

  34. Таны нэр:

    Тайлбар:

Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэл нь Sonin.mn сайтын нийтлэлийн бодлоготой холбоогүй зөвхөн тухайн хүний үзэл бодол тул сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. Эрхэм та өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлж, сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төр, эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү? Бусдыг гүтгэж, доромжилсон сэтгэгдлийг сайтын модератор устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 88195646 дугаарын утсаар хүлээн авна.

Таны нэр:

Тайлбар:

Фотог:

“Ралли Монголиа 2014”-т Монголын 5 эмэгтэй өрсөлдөнө1

Японы “SSER” байгууллагаас “Монголын автомашин, мотоциклийн спортын холбоо”-той хамтран Монгол Улсад 20 дахь жилдээ зохион байгуулж буй “Ралли Монголиа 2014”, автомашин, мотоциклын холын зайн олон улсын уралдаан наймдугаар сарын 10-17-нд болно.

Фотог:

Дөчин дөрвөн оны наадам

Энэ жилийн наадам мөн 7 дугаар сарын 11-13-нд болж 512 хүчит бөхийн дотор хэн хэн гэдэг хүчтэнүүд зодоглосныг Үндэсний төв архивт буй бөхийн бүртгэлээс шүүрдэн үзвэл дараах хүчтэнүүдийн нэрс тодорч байна.

Фотог:

Д.Сэрээтэр: Б.Сугаржаргалын ах дүүс намайг ална гэж дарамталсан 29

Бөхчүүд маань жилдээ ганцхан болдог баяр наадамдаа төр, түмнээ хүндэтгэн аль болох хэрүүл, маргаан гаргахгүй байхыг боддог л байлгүй дээ. Гэвч энэ жилийн наадмаар хэд хэдэн бөхийн барилдаанд нэг бус маргаан гарч гар зөрүүлсэн бусармаг зүйл гарлаа.

Фотог:

Энхийг сахиулагчид наадмын өдрүүдээр эх орноо сурталчлав4

Энхийг сахиулагчид наадмын өдрүүдээр эх орноо сурталчлав

Монголын сонгуулийн байгууллага сорилтыг давж, сонгуулийг амжилттай зохион байгуулав гэж дүгнэжээ

НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрөөс “Монгол Улсад үзүүлсэн сонгуулийн туслалцааны сургамж 2008 -2012 он” сэдэвт тайланг хэвлэн гаргажээ.

Адуу (Фото нийтлэл)

Говийн нүдэн дэх адуун сүрэг

Дөчин дөрвөн оны наадам

Энэ жилийн наадам мөн 7 дугаар сарын 11-13-нд болж 512 хүчит бөхийн дотор хэн хэн гэдэг хүчтэнүүд зодоглосныг Үндэсний төв архивт буй бөхийн бүртгэлээс шүүрдэн үзвэл дараах хүчтэнүүдийн нэрс тодорч байна.

Д.Сэрээтэр: Б.Сугаржаргалын ах дүүс намайг ална гэж дарамталсан

Бөхчүүд маань жилдээ ганцхан болдог баяр наадамдаа төр, түмнээ хүндэтгэн аль болох хэрүүл, маргаан гаргахгүй байхыг боддог л байлгүй дээ. Гэвч энэ жилийн наадмаар хэд хэдэн бөхийн барилдаанд нэг бус маргаан гарч гар зөрүүлсэн бусармаг зүйл гарлаа.

Энхийг сахиулагчид наадмын өдрүүдээр эх орноо сурталчлав

Энхийг сахиулагчид наадмын өдрүүдээр эх орноо сурталчлав

Монголын хөлбөмбөгийн шигшээ баг өрсөлдөгчөө хожлоо

Зүүн Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний урьдчилсан шатанд өрсөлдөж буй Монгол Улсын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг өнөөдөр Умард Марианы арлуудын шигшээ багтай тоглож 4:0-ийн харьцаагаар хожлоо.

Монгол Улсын Гарьд Ш.Жаргалсайхан цагдаагийн ахмад боллоо

ЦЕГ-ын удирдлагууд Их Монгол улс байгуулагдсаны 808 жил, Ардын хувьсгалын 93 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын үндэсний бөхийн барилдаанд үзүүрлэж, Монгол Улсын Гарьд цол хүртсэн Чингэлтэй дүүргийн цагдаагийн нэгдүгээр хэлтсийн жолооч Ш.Жаргалсайханд хүндэтгэл үзүүллээ.

Монгол Улсын арслан Н.Батсуурь Увс аймагт хүрэлцэн ирлээ

Монгол Улсын арслан Н.Батсуурь Увс аймагт хүрэлцэн ирлээ

Улсын начин Б.Бадамсүрэн: Нэг өвөлжөөний хоёр нэг өдөр улсын цолтон боллоо

Шинэ орсон хүүхдүүд тэмцээнд явахгүй гээд байж байтал нэг хүүхэд явахаа больж, би анх чөлөөт бөхийн дугуй дэвжээн дээр гарч үзсэн.

А.Энхтуулын цолыг ирэх сарын 14-нд баталгаажуулна

Олон улсын хэмжээний мастер А.Энхтуул дэлхийн шатрын их мастерын болзон хангажээ.

Монгол Улсын гарьд Ш.Жаргалсайхан: Aм авч барилдахаас амлуулж, тунах нь сайхан

Нуугаад яах вэ энэ тухай бодож байсан. Нүдэндээ нулимс цэлэлзүүлээд Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгээс олон удаа буцаж байсан даа. Гэхдээ улсын цолонд хүрнэ гэсэн итгэл маань сөрөг бодлоосоо хамаагүй илүү байсан юм шүү.

Н.Батсуурь: Таван настайдаа бүх цэцэрлэгийн аварга болж, 3000 төгрөгөөр шагнуулж байлаа

Хэд хоногийн өмнө наадмын түрүү бөхөд “Тоёота” корпораци “Ланд Круйзер 200” жийп машинаар байлна гэдгийг сонсоод хүргэн ахдаа, “Би түрүүлж тэр машиныг нь авна” гээд ам гарсан шүү.

Спортын мастер М.Гүндэгмаа: Миний зорилго Олимп, Дэлхийн аварга болох

Миний жинд зургаан тамирчин өрсөлдсөн. Би алтан медалийн төлөө Узбекстаны тамирчинтай тоглож II тойрогт гартаа бэртэл авсан ч ялахын тулд тэвчээртэй тоглосон.

Бөхчүүдээ гэж...

Бөхчүүдээ гэж...

Н.Төгсцогт хүрэл медаль хүртжээ

Казахстан улсад зохион байгуулдаг “Ерөнхийлөгчийн цом” олон улсын А зэрэглэлийн тэмцээнээс олимпийн мөнгөн медальт, гавьяат тамирчин Н.Төгсцогт хүрэл медаль хүртлээ.

“Hummer trophy 2014” аяллынхан замдаа гарлаа

Уг аялал энэ сарын 14-20-нд үргэлжилнэ. “Hummer Trophy 2014” аяллын ивээн тэтгэгчээр “Арвайн үндэс” монгол үйлдвэр, “Хүрхрээ” брэнд хамтран ажиллаж байгаа юм.