Монгол Улс эдийн засгаа төрөлжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн зах зээлийн өрсөлдөх чадварыг сайжруулах тухай олон жил ярьж ирсэн. Гэвч эдгээр зорилтыг хэрэгжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлэх нэг асуудал болох гадаадын банкны салбар байгуулах асуудал өнөөдрийг хүртэл бодит ахиц багатай хэвээр байна. Зарим нь үүнийг үндэсний банкны салбарт эрсдэл дагуулна гэж хардаг бол нөгөө хэсэг нь эдийн засгийн шинэ боломж гэж үздэг. Харин бодит байдал дээр гадаадын банкны салбар Монголд байгуулагдах нь хамгийн түрүүнд Монголын иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд ашигтай шийдвэр байх магадлал өндөр.

Өнөөдрийн байдлаар Монголын банкны зах зээлд цөөн тооны томоохон банк зонхилж байна. Зах зээл төвлөрсөн бүтэцтэй байх нь тодорхой хэмжээнд тогтвортой байдлыг хангадаг ч нөгөө талаас өрсөлдөөнийг хязгаарлаж, санхүүгийн үйлчилгээний өртөг өндөр хэвээр үлдэх шалтгаан болдог.

Иргэдийн хувьд зээлийн хүү өндөр, хадгаламжийн өгөөж харьцангуй бага, үйлчилгээний шимтгэл буурахгүй байгаа нь үүний нэг илрэл юм.

Харин олон улсын туршлагатай, санхүүгийн томоохон чадавхтай банкнууд Монголын зах зээлд нэвтэрснээр өрсөлдөөн эрчимжинэ. Өрсөлдөөн бий болсон нөхцөлд банк бүр харилцагчаа хадгалах, шинээр татахын тулд үйлчилгээний чанар, хүртээмж, нөхцөлөө сайжруулах шаардлагатай болдог. Үүний үр дүнд эцсийн хэрэглэгч буюу Монголын иргэд илүү хожих боломжтой.

Гадаадын банкны оролцооны хамгийн том давуу тал нь санхүүжилтийн эх үүсвэрийн өртөгтэй холбоотой. Олон улсын банкууд дэлхийн зах зээлээс харьцангуй хямд эх үүсвэр татах боломжтой байдаг. Энэ нь бизнесүүдэд олгох зээлийн өртөг буурах, урт хугацааны санхүүжилтийн боломж нэмэгдэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Ялангуяа үйлдвэрлэл, дэд бүтэц, экспортын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудад урт хугацааны, тогтвортой санхүүжилт хамгийн их дутагдаж байгаа өнөө үед энэ нь томоохон дэмжлэг болох юм.

Монголын бизнес эрхлэгчид олон улсын төлбөр тооцоо хийх, худалдааны санхүүжилт авах, баталгаа гаргуулах зэрэгт өндөр зардал төлөх нь түгээмэл.

Харин гадаадын банкны салбарууд олон улсын сүлжээ, туршлагаа ашиглан эдгээр үйлчилгээг илүү шуурхай, үр ашигтай хүргэх боломжтой. Ингэснээр Монголын компаниудын өрсөлдөх чадвар зөвхөн дотооддоо төдийгүй олон улсын зах зээлд ч нэмэгдэх нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн гадаадын банк орж ирэх нь зөвхөн хөрөнгө мөнгөний асуудал биш юм. Тэдгээр байгууллага дэлхийн түвшний эрсдэлийн удирдлага, дижитал үйлчилгээ, мэдээллийн аюулгүй байдлын тогтолцоог авчирдаг. Өнөөдөр хэрэглэгчид банкнаас зөвхөн мөнгө хадгалах, зээл авах үйлчилгээ бус, хурдтай, найдвартай, технологид суурилсан шийдлийг хүсэж байна. Ийм шаардлага нэмэгдэхийн хэрээр дотоодын банкууд ч шинэчлэл хийхээс өөр аргагүй болно. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын банкны оролцоо нь салбарын нийт хөгжлийг хурдасгах хөшүүрэг болж чадна.

Зарим хүмүүс гадаадын банк орж ирвэл үндэсний банкуудын ашиг буурч, зах зээлээ алдана гэж болгоомжилдог. Гэвч зах зээлийн эдийн засгийн үндсэн зарчим нь өрсөлдөөн юм. Өрсөлдөөнөөс хамгаалж биш, өрсөлдөх чадварыг нь сайжруулж байж үндэсний компаниуд урт хугацаанд хүчирхэгждэг. Өнөөдөр Монголын томоохон банкууд бүс нутгийн хэмжээнд өрсөлдөхүйц түвшинд хүрэхийг зорьж байгаа бол олон улсын тоглогчидтой нэг зах зээлд ажиллах туршлага нь өөрөө хөгжлийн боломж болох юм.

Хамгийн гол нь гадаадын банк Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулахдаа Монгол Улсын хууль тогтоомж, Монголбанкны хяналт, зохицуулалтын хүрээнд ажиллана.

Тиймээс үндэсний эрх ашиг хөндөгдөнө гэхээсээ илүүтэйгээр олон улсын шилдэг туршлага, хөрөнгө, технологийг дотоодын зах зээлд нутагшуулах боломж гэж харах нь илүү бодитой юм.

Монгол Улс эдийн засгаа тэлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн салбарын өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх зорилго тавьж байгаа бол дэлхийд нээлттэй байх шаардлагатай.

Гадаадын банкны салбар байгуулагдана гэдэг нь хэн нэгэн байгууллагад давуу байдал олгох тухай асуудал биш. Харин Монголын иргэдэд илүү сайн үйлчилгээ, бизнесүүдэд илүү боломжийн санхүүжилт, эдийн засагт илүү өрсөлдөөн, илүү хөгжил авчрах тухай асуудал юм.

Тиймээс гадаадын банкны салбар Монголд байгуулагдах нь хамгийн ихээр Монголчуудад ашигтай шийдвэр байх болно. Өрсөлдөөнөөс үүдэх үр өгөөжийг иргэн, бизнес, улмаар улсын эдийн засаг бүхэлдээ хүртэх боломжтой. Энэ бол гаднынхны бус, Монголын хөгжлийн төлөөх алхам юм.

Г.Лүүрэв