НЬЮ-ЙОРК, 2024 оны гуравдугаар сарын 21 /DW/. Цахилгаан барааны хаягдал нь байгаль орчинд хөнөөлт үр дагавар учруулах хэмжээнд хүрч байгааг НҮБ лхагва гарагт анхаарууллаа.
НҮБ-ын Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага болон Сургалт, судалгааны байгууллагын хамтарсан тайланд дурдсанаар, дахин боловсруулалтын хэмжээ нь хаягдсан гар утас, компьютер, телевизор болон бусад төхөөрөмж зэрэг цахилгаан барааны хаягдлын хэмжээтэй харьцуулахад хол хоцорч байна.
2022 онд ойролцоогоор 62 сая тонн цахилгаан барааны хаягдал бий болсон бол 2030 он гэхэд энэ тоо 82 сая тоннд хүрч магадгүй гэдгийг тайланд онцолжээ. Улмаар зохицуулалт сул байгаатай холбоотойгоор жил бүр 45 мянган тонн хортой хуванцар, 58 тонн мөнгөн ус байгальд хаягдаж байна гэж НҮБ мэдээллээ.
Тайланд бичсэнээр, 2022 онд цахилгаан барааны хаягдлын ердөө 22 хувийг нь л зохих ёсоор цуглуулж, дахин боловсруулсан байна. Харин үлдсэн хувийг шатааж, хогийн цэгт хаясан эсвэл стандартад нийцүүлэлгүйгээр дахин боловсруулжээ. Дэлхий дээр хүн бүр жилд дунджаар 7.8 кг ийм хаягдал бий болгодог. Цахилгаан барааны хаягдлыг дахин боловсруулах үзүүлэлт өндөр хөгжилтэй орнуудад хамгийн өндөр байдаг бол Африкт хамгийн доогуур байна. Үүний сацуу хог хаягдлын багагүй хэсгийг баян чинээлэг орнуудаас хөгжиж буй орнууд руу илгээдэг ажээ. Хөгжиж буй орнуудад 18 сая тонн цахилгаан барааны хаягдлыг боловсруулдаг бөгөөд ихэнх тохиолдолд ажилчид нь зохих тоног төхөөрөмжийг ашигладаггүйн улмаас хорт бодисуудад өртдөг байна.
Судалгааг ахлан явуулсан Кис Балде AFP агентлагт ярилцлага өгөхдөө "Энэ бол хүрээлэн буй орчны хувьд томоохон сүйрэл юм. Цахилгаан төхөөрөмжүүдийг дахин боловсруулахад хялбар болгохгүй бол цахилгаан барааны хаягдлыг багасгахын тулд хэрэглэгчид их зүйлийг хийнэ гэж найдахад хэцүү. Ямар нэг зүйлийг худалдаж авах маш амархан. Курсороор хэдхэн товшиход л болчихно. Харин тэдгээрээс ангижирна гэдэг хэцүү" гэлээ. Түүний ярьснаар, цахилгаан барааны хаягдлыг ихэвчлэн хөгжингүй орнуудад бий болгож, “хуучин бараа" гэх нэрийн дор хөгжиж буй орнууд руу тээвэрлэдэг ажээ.
Э.Хулан
Эх сурвалж: "Монцамэ" агентлаг
Ням - 05 сарын 10,
2026
Сэтгэгдэл3
Одоогийн энэ либерал ардчилал нэртэй баг өмссөн капитализмын логикоор бол ашиг хонжоо унагахын тулд хүмүүст гай зовлон, өвчин гачигдлуудыг зориуд бий болгож байгаад үүнээс ашиг хонжоо унагаж байх хэрэгтэй болж таарч байгаа. Энэхүү чөлөөт зах зээлийн гэгч хуурамч нэртэй мөнгөний ашиг хонжооны нийгэм дотор жирийн хүмүүс эрүүл энх аз жаргалтай байх, манай энэ гариг дээр байгалийн тэнцвэртэй байдлыг барьж байх, шударга үнэний шүүхийг байгуулах ба энх тайвныг тогтоох зэрэг өөр олон олон зүйлээс мөнгөний ашиг хонжоог унагах боломжгүй билээ. Үүнийг бүүр тодорхой хэлбэл, байнгын ДАХИН ДАХИН эргэлттэй хэрэглээ! Хэрвээ та бүхэн сонгодог “чөлөөт” гэгч зах зээлийн эдийн засгийн цаад мөн чанарыг ухаарч ойлгохыг оролдвол цаад утга нь өөр юу ч биш, гагцхүү мөнгөний ашиг хонжооны систем байгааг л олж харах болно. Тэгээд хэрэв энэ мөнгөний систем нь зогсвол тэр байтугай зөвхөн эргэлт нь удаашрахад л энэ нийгмийн нөхцөлд хүмүүсийн бүх амьдрал, нийгмийн бүх үйл явц тэр чигээрээ зүгээр л таг зогсох болно.
Одоогийн энэ ЗАХ ЗЭЭЛИЙН эдийн засгийн зорилго нь ер нь хүмүүсийн амьдралд амин чухал хэрэгцээтэй бараа үйлчилгээнүүдийг үйлдвэрлэх, худалдан борлуулахдаа материал түүхий эдийг үр ашигтай, хэмнэж хуваарилж байх ёстой жинхэнэ эдийн засгийн ЯГ ЭСРЭГ байгаа юм. Хүмүүс бидэнд манай энэ Дэлхий гэдэг нэртэй хязгаарлагдмал нөөцүүдтэй зөвхөн ганцхан гариг л байгаа шүү дээ. Жишээлбэл, бидний улайран сорж авч байдаг газрын тос бүрэлдэхэд хэдэн сая жил шаардлагатай байдаг. Тэгвэл байгалийн эдгээр нөөцүүд буцаад сэргэхэд шаардлагатай байгаа хэдэн тэрбум жил хүмүүс бид хожим хүлээж чадах уу? Чухам иймээс “эдийн засгийн өсөлт” гээчийн төлөө ХЭРЭГЛЭГЧДИЙН ЭРЭЛТ ХЭРЭГЦЭЭГ ЗОХИОМЛООР ЗОРИУД ӨДӨӨЖ БАЙДАГ энэ системийг дэмжээд сууж байх нь амьдралын гол өлгий болсон байгаль дэлхийгээ АЛЖ устгаж байгаатай яг ижил юм.
Хаягдалгүй байна гэдэг бол үр ашигтай байдал гэсэн үг юм. Хаягдалгүй байна гэнэ ээ? Одоогийн энэ эдийн засгийн систем бол манай дэлхийн түүхэн дэх хамгийн их үрэлгэн, араатан шиг ховдог шунаг систем юм. Нийгмийн амьдралын бүх түвшинд жирийн хүмүүс хямрал мухардлын байдалд, тэмцлийн мөн уналт доройтлын эсвэл бүүр сүйрлийн байдалд орчхоод байна. Сүүлийн 30 жилийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хэвлэлүүдийн ихэнх нь өнөөгийн бидний амьдрал нь бүх талаараа уналт доройтолд орсон, нийгмийн шинжтэй хөтөлбөрүүд зохих үр дүнд хүрэхгүй байгаа, ундны ус хязгаарлагдмал болсон гэдгийг нэгэн дуугаар баталж байгаа. Устаж алга болохын ирмэг дээр очоогүй амьдралын нэг хэлбэрийг нэрлэх гээд үз л дээ... Та чадахгүй ээ. Тийм хэлбэр гэж одоо байхгүй болсон ба энэ бол үнэхээр гунигтай үзэгдэл юм. Харин бид нар энэ бүгдийн цаад уг шалтгаануудыг одоо болтол ойлгож ухаараагүй л сууж байна. Бид эдгээр уг шалтгаануудыг мэдэхийг хүсэхгүй байгаа юм.