sonin.mn
Сэтгэгдэл (0)

 

Цорын ганц юм гэж энэ дэлхийд ховор. Эрдэнэт хүмүүн олон боловч эгэл биеийг олж төрсөн бодгаль хүн өөрөө энэ дэлхийд ганцхан хувь заяагджээ. Алганых нь хээ давтагддаггүйтэй адил юм уу даа. Тэгвэл Монголд ганц юм хэд вэ. Бодоцгооё. Улсын хэмжээнд шүү дээ. Нуур ус биш, нутаг орон биш шүү. Гэрэлт ирээдүй хэмээн өргөмжилдөг хүүхдүүдэд минь зориулсан шорон ганц байдаг юм байна. Бас элбэрэлт, энэрэлт юу юу гэж өргөмжилдөг билээ. Их гоё шүү дээ. Эхчүүд эмэгтэйчүүдийг хорих анги ганцтай. Ганц, ганцхан энэ ертөнцийн нэгээхэн хэсэг эмэгтэйчүүдийн хорих ангид амьдрал хэрхэн өрнөдгийг сурвалжлав.

Баянзүрхийн ногооны зоорины яг дэргэд байх тэр хорих ангид эдүгээ 400-гаад эмэгтэй хоригдож байна. Тэд бүгд эхчүүд, эмэгтэйчүүд. Ингээд бодохоор хэдэн хүүхэд, хэдэн ар гэр өнчрөн шаналж байгааг хэлэхээс ч айдас төрнө.

Шүүхээс ял авсан эмэгтэйчүүд урьдчилан хорих төвөөс хорих 407 дугаар анги буюу эмэгтэйчүүдийн хорих ангид ирэхийг ачлага гэж хэлдэг.

Шахцалдан суусан бүсгүйчүүд саарал фургоноос буугаад өөр өөрийн цүнх, савтай хувцсаа чирээд “Шалган нэвтрүүлэх байр” гэсэн хаягтай навтайсан цагаан байшин руу орно.

Шалганы хянагчаас эхлээд тэднийг хайрын биш ёстой л муурын нүдээр харсан ногоон эрээн хувцастай хүмүүс угтана. Ээлжийн даргад толгой дараалан бүртгүүлнэ. Дараа нь нэгжүүлнэ. Бараг хагас өдөр хэртэй харанхуй коридорт зогсон байж бүртгүүлсний дараа “тусгай” гэх цагаан байшин руу хүргэгдэнэ. Энэ хаалгаар дахин орж ирж байгаа хүмүүс тааралдсан албан хаагч болгондоо шахам өшиглүүлнэ, цохиулна. Зарим нь огт танихгүй албан хаагч харагдвал баярлана гээч. Шинэковууд нь юугаа ч мэдэхгүй ээ. “Жинхэнэ шоронд нь ирлээ. Яана аа. Аймаар гэсэн” гэх ам дамжсан хар бараан дүрслэлтэй бэмбэгнэж суух.

“Ганц”-аас ирсэн “ачлагынхан” “тусгайд” тухална. Тэнд 14 хонохдоо хорих ангийн дотоод журам, ойр зуурын хууль дүрэмтэй танилцах үүрэгтэй тоонд зогсч, тоо өгч сурна. Албан хаагчтай хэрхэн харилцахаа ч эндээс л мэдэж авна. Нэг ёсны “бэлтгэл анги” нь.

-Ямар зүйл ангитай вэ?

-91.

-Чанга дуугараач. Хэл чинь татчихаагүй биз дээ. Хэн билээ?

-Нямаа.

-Овгоо хэлдэггүй юм уу. Овоо гар уу, үгүй юу. Хэн болохоо хэлж чадахгүй байж хэрэг хийснээ мэдэж байна уу.

Ногоон хувцастнуудын дуу чанга. Гаднаас нь харахад ихэмсэг, онгироо ч гэмээр нэг л таагүй. Хоригдол ч гэсэн хүн. Хүнтэй хүний ёсоор харилцвал эд нар доошоо орсон болчих гээд байдаг юм болов уу. Уг нь хүн байж гэмээнэ өөрийгөө бас төрийн албыг хүндлүүлдэг баймаар юм хэмээн дотроо оодох хүн олон. Гэвч “шоронд ирснээ сана. Хуяг хулгайч хоёр адилхан шүү” гэсэн нэгэн нөхрийн үгийг нэхэн санах нь олонтаа.

Урьд нь аймаар байсан гэж нэг хэсэг нь шогширч байхад одоо шорон, шорон биш болсон. Хэзээ ийм байсан юм. Хүний эрх, прокурор гээд хөдөлгөхөө больсон гээд хатуу, хахир үеэ санагалзаад байгаа ч юм шиг өнгөөр өгүүлэх хүн бас цөөнгүй.

Үнэндээ айхтар байсан үе бий юм гэнэ лээ. “Өвдөг сөхөртөл ташуурддаг, өвлийн хүйтэнд гадаа суулгаж байгаад хөлийн хэдэн хурууг нь хөлдөөчихдөг, өлсч цангаад үхдэг, өвдөөд хорвоог орхидог" гээд хүний данснаас хассан гэж ойлгож яргалж, янаглаж явсан үе эдүгээ өнгөрсөн. Энэ бол нийгмийн шаардлага, улс орны хөгжил, цэцэглэлийн шалгуурын дүнд шахагдсан нь мэдээж.

Одоо бол байр нь цэвэрхэн, тохилогт тооцогдоно. Яргалал зодуур байхгүйтэй адил. Ямар нэгэн зөрчил дутагдал гаргаж, хууль дүрэм зөрчихгүй бол мөрөөрөө яваад л байна. Нэг хүний буруутай үйлдлээс болж нийтээр нь хоморголон ташуурддаг үе өнгөрсөн болохоор хүн өөрөө хүн шиг байвал хэн ч яах ч үгүй. Хуяг нь ч тэр, хоригдол нь ч тэр. Хувцас хунарыг дээрэмддэг, хоол ундыг булаадаг, хорлож сүйтгэдэг гээд хорон муухай бүх зуршил үндсээрээ устсан гэж хэлж болно. Ингээд бодохоор шоронд ардчилал маш сайн хөгжсөн ч юм шиг. Харин хоригдлуудыг чанга дуугаар захирах ёстой гэдэг арга барил одоо ч хэвээр. Эндхийн алба хаагч нар бүгд тийм онгироо, сагсуу биш ч гэсэн ер нь ногоон хувцас өмссөн л бол:

-Чи юу вэ. Чи хэн бэ. Яв, жов гээд тачигнах санаатай, дуртай.

Эндээс алба хаагч, хоригдлуудын хооронд асар том ан цав үүсдэгийг төрийн форм өмсч, мөрдөс зүүсэн “манаач” нар мэддэггүй. Яагаад гэвэл тэд нар ямар ч боловсролгүй зүгээр л нэг дунд сургууль төгсөөд сайндаа л 45 хоногийн дамжаа төгссөн хүмүүс. Гэтэл өнөөдөр хоригдлуудын 75 хувь нь буюу олонхи нь дээд боловсролтой байдаг ажээ. Тэгэхээр ахлагч цолтой хянагч, дээд боловсролтой хоригдол хоёрын толгой дахь юм тэнгэр, газар шиг зөрүүтэй байгаагаас харилцаанаас үүсэх үл ойлголцол үргэлж гардаг.

Өглөө “Босоорой хүүхнүүд ээ, тоондоо” гээд аядуухан хэлчихдэг ахлагчдаа хайртай гэж жигтэйхэн. Яагаад гэвэл хүн шиг хандаж байгаа болохоор нь л тэр. Харин “Босооч ээ, босооч. Ногоортлоо унтахдаа сайн гэж. Амралтын газар байгаа юм уу, та нар” гээд хоолой мэдэн орилохдоо хорлонтой нь аргагүй дахин дахин хэлэх нь бүр тээртэй. Тийм хянагчид таатай үнэлгээ өгөхгүй. “Муухай ааштай, муу хүний дуу чанга гэж үнэн шүү. Тэр байтугай өнөөдөр өглөө “орилоо, чарлаа” хоёр ирлээ. Чих амар заяа үзнэ гэж гонж” гээд бөглөөс хайх нь энүүхэнд.

Энэ хорих ангийн хянагч нар залуухан. Дөнгөж 25-30 насны бүсгүйчүүд байдаг. Цөөн хэдэн ахимаг насны хянагчтай. Хэдэн жил илүү оймс элээсэн юм болохоор ахимагхан хянагч нар нь арай аядуу, зөөлөн, хүний ёсоор харилцаж байхад дамжаа төгссөн ч юм уу, үгүй ч юм уу год, шод хийсэн хэдэн охин бол ёстой амныхаа хэмжээгээр үзэлцэнэ ээ. Заримдаа яг гудамжны тэр дундаа бүр тэнэг хүмүүс шиг хоригдлоосоо дээрдэх юмгүй болтлоо хэрэлдэнэ. “Энэ сайхан охин ийм хурдан эвдрэх гэж. Хэзээ хүн болж, айлын эхнэр, хүүхдийн ээж болно доо. Амьдрал урт шүү дээ” гэж бодохоос яс хавтайх нь олонтаа. Яагаад гэвэл төрийн форм өмссөн тэр хэрүүлчид “Болохгүй ээ, Дуугүй бай. Ийм муухай үг битгий хэл” гээд хэлэх эрх байх биш. Хэллээ гэхэд тоохгүй нь ойлгомжтой. Хэрэгтэн гээд ял эдэлж байгаа нь үнэн хэдий ч тэд бүгд яахаа алдсан нийгмийн болоод хүний хог, шаар шавхруунууд биш гэдгийг огт мэддэггүй. Мэдсэн ч би хянагч, энэ хоригдол гэсэн байр сууринаас хандан өөрөө, өөрсдийгөө нулимуулж суугаа хянагч нар өрөвдөлтэй гэж яана. Уг нь хоригдол хүүхнүүд шинэ, залуу хянагч нарт талтай байдаг.

-Юугаа ч мэдэхгүй шинэ хүн. Миний дүүтэй, хүүхэдтэй ялгаа юу байхав. Дөнгөж л ажлын гараагаа эхэлж байгаа амьтан гээд аль болох дуулгавартай хүндэтгэлтэй ханддаг. Гэвч ийм хандлага сэтгэл рүү нь ус цацаж байгаа юм шиг “Та нарыг зүгээр байхад аваад ирсэн юм уу. Хуцаарай. Юу вэ чи, акт бичнэ шүү. Хэн болохыг чинь мэднэ шүү” гээд хэлэх үг нь өөрийг нь эргээд доромжлоход хүргэдэг.

-Нүүрээ сайн угаачихаад олон юм ярь. Гутлаа тосолж чадахгүй байж. Гудамжинд тааралдвал ч хэн ч биш, шоронгийн хуяг биз дээ. Ямар мундаг болоод чи шорон манаж суудаг юм бэ гээд өөр рүүгээ шидэх чулууг хурцалж өгдөг. Энэ бол ердөө л хүний харилцааны асуудал. Хүн байхын утга учраас үүдэлтэй асуудал. Хуягуудын ааш ерөнхийдөө иймэрхүү. Тэднээс ялгарах юм багатай офицер ч байгаа. Хаана ч явсан хэрүүл, ховоор хоол хийдэг юм уу гэмээр эсвэл хобби нь юм ч болов уу гэж андуурагдам ааш авиртай алба хаагчдыг хараад төрийн албаны нэр хүндийг ингэж ч авч явах гэж дээ гэх харуусал төрдөг нь нууц биш ээ.


Эх сурвалж: "Болсон явдал"