Пүрэв - 05 сарын 07,
2026
Үндэсний аюулгүй Байдлын Зөвлөл Чингис бондын мөнгө хаа байгааг бүртгэх асуудлаар зөвлөмж гаргав. Ийм хөгийн асуудлаар зөвлөмж гаргана гэдэг бол үндэсний аюулгүй байдал ямар түвшинд унасныг илт харуулна. Манайхан ч айхаа ч байж дээ.
Эдүгээ бид үндэсний аюулгүй байдлын тухай ярих цаг болсон. Үүнийг ярихын тулд бүх уг сууриар нь хөндөх ёстой. Энэ бол “язгуур үндэс” гэсэн ойлголт юм.
Түүхэн сурвалжид…
1911, 1921 оны үеийн баримт бичгүүдэд “язгуур үндэс” гэсэн нэр томъёо (үг) их гарна. Мөн нэлээд тохиолдолд “шашин үндэс” гэсэн хоршоо үг ашиглана. Энэ бол Монгол гэсэн бүх юмыг нэгтгэн илэрхийлсэн үг юм. Өнгөц бодоход тодорхойгүй, хэт ерөнхий мэт санагдах боловч энэн шиг тодорхой ойлголт байхгүй. Дор хаяж л XIX-ХХ зууны зааг үеийн ямар ч монгол хүн энэ үгийн мөн чанарыг ямар ч тайлбаргүй ойлгодог, мэддэг, мэдэрдэг байсанд эргэлзэх зүйлгүй.
ХIХ зууны сүүл үеийн Манжийн шинэ засгийн бодлогыг “үндсийг таслах, шашныг сөнөөх” гэж баримт бичгүүдэд нэгэн дуугаар нэрлэдэг. Гэхдээ “язгуур үндэс”, “шашин үндэс”, “уг үндэс” гэсэн хоршоо үгүүд тэр үеийн баримт бичгүүдэд элбэг тааралддаг. Бүгд л нэг агуулгатай.
Улмаар энэ уламжлал 1921 оны хувьсгал хүрч иржээ.
1921 оны 3 дугаар сарын 20-д орчмоор “Бүх олон Монгол ах дүү ард түмэнд тунхаглан сонсгох нь” гэсэн нэгэн Тунхаг бичгийг МАХН-ын Төв Хорооноос гаргасан юм. Энэ бичгээс иш татвал:
“Үүнээс хэд хэдэн зуун оны урьд манай Монгол улс харгис хятадын саварт базагдаж, элдэв зүйлийн гашуун зовлон эдэлсэн ба эцэг өвгөдөөс уламжлан ирсэн бурхан шашин язгуур үндэс, зан суртал юугаан дарлагдсан төдийгүй, мах цусыг элдвээр идэгдэн шимэгдэж үлсэн Монгол ах дүү нар бүгдээр сонсогтун…”
“Тэрслүү цагаантанд мэхлэгдэн хоригд(вол)…бидний өвгөдийн алдар нэрийг гутаан, хойт үеийн олонд хүчир гашуун хор үлдээх байтугай, дээд тэнгэр авралд бурхан түүнийг эс өршөөн, үргэлжид элдэв зовлон гамшгийг эдлэн хүлээх нь магад болохын дээр бидний язгуур үндсийг арилгах тэнгэрийн зохиол буухаас сэргийлэх хэрэгтэй”.
Ийм баримт бичиг асар олон бий. Эндээс “язгуур үндэс” гэсэн нэр томъёо тухайн үедээ хэн бүхэнд ойлгомжтой, монгол иргэншил, монгол үндэстний эрхэмлэл, үнэт зүйлсийг илэрхийлж байжээ.
Энд бид МОНГОЛ гэсэн ЯЗГУУР ҮНДЭС ойлголт руу дөхөж ирж байна.
Язгуур үндэс бол иргэншил соёлоо тэмдэглэх монгол ойлголт юм. Иргэншил соёлыг шинжлэх ухааны хувьд: 1. язгуур 2. уламжлалт, 3. олдмол, 4. үүсмэл гэж хуваан үздэг соёлын ангиллын шалгуураар ангилбал зүйтэй гэж санана. Нэрт эрдэмтэн, сод ухаантан Б.Сумъяагийн анхлан гаргасан энэ ангиллийг одоо бид өргөн ашиглах хэрэгтэй.
Иргэншил соёл байнга хөгждөг, харь буюу гадаад зүйлээр баяжихаас гадна өөрөө бусдад элементээ өгөх замаар хөгжиж байдаг. Ингээд “цэвэр” соёл гэж байдаггүй. Энэ диалектик зүй тогтлыг манайхан тун бага анзаардаг. Манай өнөөгийн соёл дээр дурдсан язгуур, уламжлалт, олдмол, үүсмэл 4 соёлын өвөрмөц хольц юм. Гэхдээ язгуураараа монгол юм. Жишээ авъя:
Ухаандаа суут Жанцанноров, Шарав нар язгуур хийгээд үүсмэл монгол хөгжим зохиодог. Тэд агуу хөгжмөө эхлээд төгөлдөр хууран дээр (олдмол соёл) зохиож нотыг нь бичдэг. Тэднийг заавал “язгуур монгол болгох” гэж морин хууран дээр хөгжмөө зохио гэж хэн ч хэлдэггүй. Ингэвэл үнэн тэнэг шаардлага болно. Ингэж зохиох тусмаа монгол хөгжим илүү сайн хөгжинө. Жанцанноров, Шарав нар гадаад хөгжим биш, язгуур монгол хөгжим л зохиож байгаа. Энэ мэтчилэн бүх салбар ингэж байж хөгждөг.
Язгуур монгол гэдгийг би ингэж л ойлгодог. Гэхдээ нөгөө талд нь “монголоо алдах” гэж нэг аймшиг байгаа ба энэ нь жич ярих сэдэв юм.
Тухайн үедээ…
Тухайн үедээ монголын малчин ард “язгуур үндсийг” юу гэж ойлгож байсныг тайлбарлахад нэг бодлын их хялбархан, нэг бодлын их хэцүү юм.
Амархан нь юундаа гэхээр тэд: 1. бие даасан өөрийн төр, 2. шашин 3. малаа маллах гурвыг л ойлгож байсан гэж ойлгож болно. Тэд малаа маллаад шашнаа шүтээд эрх дураараа сайхан төртэй болохыг л мөрөөдөж байсан байх. Тэд ямар капитализм, социализм гэдгийг мэдэж байсан биш. Иймээс “язгуур үндэс” гэсэн уриа лоозонг тэд туйлын амархан хүлээн авч байсан бололтой. Энд “харийнхныг хөөнө” гэсэн санаа ямар нэг хэмжээгээр байгаа юм. Тухайн үеийн эрх баригчид ч гэсэн ард түмнээ сайн мэддэг байсан учраас “язгуур үндэс” гэж байн байн дурдаад байсан гэж үзэж болно.
Хэцүү нь юундаа гэвэл “язгуур үндэс” гэдэгтээ яг тодорхой юу ойлгож байсан гэдэг судалгаа байхгүй юм. Европт ийм ойлголт угаасаа байхгүй юм. Европ бүү хэл, Хятадад байхгүй юм. Энэ бол зөвхөн асар их түүхэн уламжлалтай үндэстэнд л байх ойлголт юм.
Харамсалтай нь үүнийгээ бид тун ч удахгүй мартацгаасан билээ. Интернационализмаар сольсон, дараа нь даяарчлалаар сольсон. Эл байдал үйлдлийн болон үзэл санааны түвшинд үргэлжилж одоо бараг язгуур үндсээ мартах, алдах хэмжээнд хүрээд байна.
Язгуур үндэс
Орчин үеийн ямар ч утга зохиолоос “язгуур үндэс” гэсэн утга хайгаад олдохгүй. Үндэсний үзэлтэй холбоотой юмыг сайтар ухвал ганц нэг юм олж болно. Гэхдээ үндэсний үзлийн асуудалд том улсуудын том шинжлэх ухаан ямагт болгоомжтой ханддаг болохоор эндээс “олигтой юм” олно гэж хэцүү. Ингээд өөртөө найдах, өөрөө хийх л үлдэж байгаа юм.
Харин Л.Н. Гумилев “үндэсний стратегийн матриц” гэсэн нэр томъёо гаргасан нь манай язгуур үндэстэй ихээхэн дүйнэ. Үүнийг би 2010 оны 10 дугаар сарын 05-нд “Та нар л аюул…” өгүүлэлдээ анх бичсэн юм. Дашрамд өгүүлэхэд Гумилевийн ангилалд зарим талаар шүүмжлэлтэй хандах, засаж залруулах зүйл байдгийг дурдаж байна. Үүнийг жич ярих боломж гарах буй за…
Цаг ямагт монголын үндэсний аюулгүй байдлыг хөнөөж байдаг нөхдүүд үүнийг нохой хуцсан чинээ тоогоогүй билээ…
Үндэсний стратегийн матриц гэдэг бол үндэстэн өөрөө болон түүний түүхэн менталь шинж, түүнчлэн үндэстний түүхэн хөгжих газар болсон “амьдралын орон зай”, үндэстний ареал хэмээх суурьшлын эзэмшил, уг үндэстний хянаж буй орон зайг хэлдэг юм.
Ингээд монголын “язгуур үндэс” хийгээд Гумилевын “үндэсний стратегийн матриц” хоёрыг жишиж үзвэл олон чухал гаргалгаа хийж болно. Үндэсний стратегийн матриц нь орчин үеийн ойлголт юм. Язгуур үндэс нь монгол ойлголт юм. Энэ хоёрыг нийлүүлбэл дараах байдалтай байж болохоор байна. Үүнд:
1. Голлох буюу уугуул үндэстний чанар болон хүчин чадал
2. Үндэстний эрхэмлэл болон үндэстний соёлын хүчин чадал
3. Үндэстний олонхоос “нэр төртэй хийгээд зөв” хэмээн үзэж буй үндэстний амьдралын хэв маяг (аж төрөх ёс)
4. Түүхэн ёсоор хүрсэн буюу олж авсан орон зай
5. Нөөц (ресурс) чадавхи
6. Шинжлэх ухааны болон технологийн чадавхи
7. Үндэстний цэргийн чадавхи
8. Удирдлагын нэн тодорхой “үзэл санаа” бүхий ажиллах чадвартай үндэсний удирдлага
9. Хөгжил болон аюулгүй байдлын үндэсний стратеги зэрэг болно.
Энийг суурь судалгаанд үндэслэн, маш олон хувилбараар тооцоолж гаргадаг бөгөөд хамгийн эхэнд ард түмэн нь ойлгож байж л алив үндэстэн дэлхийд өөрийн гэсэн байр сууриа эзэлж, өөрийн гэсэн түүх, соёлын объект болон субъектын үүргээ биелүүлж байж үндэстэн гээч болдог юм л даа…
Эдгээрийн аль нэг нь алга байвал “үндэсний хөгжил”, “үндэсний аюулгүй байдал”-ын тухай ярих ч боломжгүй болдог. Чаддаг юм бол дээр дурдсан 9 зүйлээс нэг нь ч гэсэн олигтой байгаа гээд хэлчих л дээ…
Одоо бараг бүгдээрээ Үндсэн Хуулийн нэг нэг эх хармаалчихсан давхиж явааг чинь би мэдэж л байна. Тэгээд язгуур үндэс чинь хаа байгаам ? асуух цаг хол биш гэж бодож байна. Би дараах зүйлийг урьдын адил сануулан хэлэх гэсэн юм:
1. Язгуур үндэсгүй Үндсэн Хууль бол ухаангүй төр бий болгохын үндсэн нөхцөл мөн.
2. Ухаан бол төрөлх зүйл бөгөөд ухаангүй хүн хэзээ ч ухаантай ажил хийдэггүй.
3. Төр нураасан хүмүүс хэзээ ч шинэ төр байгуулдаггүй.
Энэ асуудлыг би мөн ч олон жил судалж байна. Дээр дурдсан асуудлуудаар суурь судалгаа хийх гэж олон жил “дайтаж” ирэв. Ямар ч судалгаа хийлгэхгүй байгаа юм чинь. Өөрсдөө бас судалгаа хийхгүй. Тус болдоггүй юмаа гэхэд ус болохгүй байж болмоор. Гэвч үгүй шүү. Дандаа надад дайсагнана. Хэдий хүнд нөхцөлд байсан ч арга зүйн хувьд зөв судалгаа ихээхэн ахицтай байсныг тэмдэглэн хэлэх нь шударга хэрэг болно.
Яагаад гэвэл би мөнгө, эрх мэдэл хайгаагүй, би язгуур үндсээ хайсан учраас хоосон байгаагүй нь мэдээж хэрэг…
Судлаач Х.Д.Ганхуяг
Эх сурвалж: ganaa.mn блог
Эрхэм та судлаач Д.Ганхуягийн бусад нийтлэлийг түүний албан ёсны блог ganaa.mn - ээс уншина уу?
Сэтгэгдэл0
Үгүй мөн молхи, толхи орчуулга гэж үүнийг хэлэх буй за.
112.72.13.202 naadhiigaa orchuulga gevel hetsuuhen yum bna daa ene hun uuriin medsen oilgoson zuilee bichsen bna sh dee
Ene manguu gar yamar orchuulga gej tuurch budliad tenej yavnaa. Bodvol Ganaag uzej chaddaggui garuudiin neguu. He he
ГАНХУЯГ МИНИЙ БИЕ ЭНЭ ЦАГААС ЭХЭЛЖ ИХ МЭДЭГЧ БОЛЖ СОЛИОРОХООС БОЛИХООС.ШАР
Би Шар хад явлаа.ЭМНЭЛЭГЭЭС ТА НАРТАЙ ХАРЬЦАЖ БАЙНАА.
Манай Үндсэн хууль бол язгуур үндэсээ сайн хадгалсан хууль. Монголын онцлогийг шингээсэн. Гэвч сүүлийн жилүүдэд Үндсэн хуулиа өөрчлөх тухай их ярих болж. Үндсэн хуулийн боломж шавхагдаагүй гэж мянга орилоод нэмэргүй. Үндсэн хууль өөрчлөх талд хамгийн их дуугарч байгаа хүмүүс Монгол төрийн дархлааг сулруулах зорилго агуулж байгаа гэж ойлгогдоно. Үндсэн хуулийн дордуулсан 7 өөрчлөлт л гээд байдаг. Гэтэл энэ өөрчлөлтүүд бол дордуулаагүй харин ч парламентад засаглалыг гацаанаас гаргасан. Харин хэтрүүлж хэрэгжүүлээд байгаа болохоос.Үндэс язгуурыг хамгийн ойлгомжтой бөгөөд товчхон илэрхийлсэн нь З.Дорж гуай шүү дээ. Хил, хэл, мал гуравтайгаа байвал ХЭН БАЯН МОНГОЛ БАЯН, хил, хэл, мал гурваасаа салвал ХЭН ЭМГЭНЭЛТЭЙ, МОНГОЛ ЭМГЭНЭЛТЭЙ.
202.180.220.35 undsen huuliin 7 zaaltiig mundag bolsonii uu huurhii duu chi chini zasaglaliin huvaarilalt gej ug medeh uu parliamant zasgiin gazar 2 neg bolchihoor erh medel ni davamgailaad shuuh erh medlee alaad odoo avilgal heel hahuuli gaarch baigaag medehgui gej bodson yum baih daa
112.72.13.178 мундаг болсон гээгүй, харин засаглалыг гацаанаас гаргасан л гэж байна. 1996-2000 оны хоорондох шиг засаглалын хямралыг бид 2000-2012 онд үзээгүй гэж хэлж байна. Харин 2012-хойших бол хэтрүүлж хэрэглэсэн гэсэн санаа. Засаглалын хуваарилалт гээд онол баахан ярих юм. Практик талаа харах хэрэгтэй. Бүх сайд нар парламентын гаднаас сонгогдох бол тэгээд УИХ-ын гишүүд шалтгаантай шалтгаангүй, шалтагтай шалтаггүй огцруулаад тоглоод эхэлнэ шүү дээ. Хэрэв энэ зүгт явах гэж байгаа бол Ерөнхий сайдад Парламентыг тараадаг эрхийг өгөх хэрэгтэй. Нэгэнт өгч чадахгүйгээс хойш ЗГ-ын гишүүдийн 50 хүртэлх хувь нь УИХ-ын гишүүн байж болох эсхүл ерөнхий чиг үүргийн яамдын сайд нар УИХ-ын байж болох хувилбарыг л оруулах хэрэгтэй.Шүүх засаглалын хувьд тогтолцооны хямрал байсан, энэ засагдаж байгаа, цаг хугацаа хэрэгтэй. Авилгын асуудал олон нийтийн зөвлөл нь ажлаа хийх хэрэгтэй ш дээ, Ерөөсөө дуу хоолой нь гардаггүй зөвлөл. Ер нь манай улсад хууль тогтоомжоор дутагдаагүй, гагцхүү хэрэгжүүлэх л хэрэгтэй.
202.180.220.35 prkatik talaa haraad baina l daa wow davhar deelend durtai humuusiin heldeg 1 ug erunhii saidad parliamantiig taraah erh ugvul bidnii songoson nuhduudiig bas taraagaad hayaval yah uu bain bain uuruu ch asuudaltai Thailand bol odoo tiim asuudaltai sh dee shuuhiig uuruu asuudaltai baisan genee teriig hen hiisen UIX zasgiin gazar 2 hiisen bitgii tuilshraad bai hoo heregjuuleltiig shuuh etssiin baidlaar hiih estoi baihad zasgiin gazar UIX 2niileed shuuhee daramtlaad baigaag oilgohgui baina ATG buren bie daasan baiguullaga bish sh dee onol yarisan hun alga praktik dahi aldaag helj baina UIX gishuudiig muu ch sain ch bid nar songono harin zasgiin gazriin gishuud gadnaas baih ni zuv sh dee yadahdaa buruu yum hiigeed baihad ogtsruulah l heregtei sh dee tegehgui UIX gishuun ZG gishuun tegeed iim tentsuu nuhtsuld busdiigaa daramtlaj baigaag harahgui medehgui gej bodson uu zaluu uuchlaarai ta anduurchihaj
Очирбатууд, Лоохууз гуай нарын батлалцсан Үндсэн хууль хэрэгжсэн 20 гаруй жилд Монгол оронд юу сайжирч, юу муудав гэдэг ойлгомжтой.Сайн хууль байж уу? үгүй юу гэдэг ойлгомжтой биш үү?
Маш сонин санаа дэвшүүлжээ. Язгуур уг, мах ясны угсаагаа хадгалж үлдсэн язгуурын монгол хүмүүс л үүнийг уншаад ойлгоно.
Язгуур үндэс гэдэг бол үнэхээр өргөн хүрээтэй мөртлөө туйлын чиглэсэн утга гаргасан хэлц байна. Гэхдээ ямар ямар ойлголтууд багтах вэ гэдгийн Гумилев шиг дараалуулж тавиад хэлэлцүүлбэл өгөөжтэй зүйл болох байж. Олон яс овогын Монгол туургатангууды язгуур угсаа гаралын ижил шинж ба бусдаас ялгарах давуу тал, үзэл санаа болон үнэт зүйл, шашин гэсэн ойлголтууд л эхний эгнээнд байх боловуу. Тэрнээс биш хэл, хил, мал гурав бол яг энэ ойлголтын түвшинд бол инээдтэй л сонсогдож бн.
Чи битгий хуцаа. Чи өөрийгөө л шоолж инээвэл инээ... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Монгол Улсад монгол, казак гэсэн үндэстэн л бий. Бид буриад, дөрвөд, халх гэж ястнаараа хуваагддагаа больвол таарна. Буриадын Алтаргана, Ойрадын Их хөгсүү гээд л ястнаараа хуваагдах, монгол үндэстний хуваах арга хэмжээ явагдах боллоо. Хоёр хөрш маань ч үүнийг их дэвэргэн дэмжих юм. Үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд авч үзмээр. Хэл, хил, мал гурав гэдгийг Ганхуяг судлаачийн дэвшүүлсэн язгуур үндэс:1-9 бүрэлдэхүүнд задлаад үзэх хэрэгтэй.
...124.130 өөрөө хогийн сав руу шидэгдэх өдөр хоногоо тоолж суудаг хугацаа нь дууссан чанаргүй сэхээтэний сонгодог төлөөлөл дүрээрээ байна даа
Би яахаараа өөрийгөө шоолж инээдэг юм. Дээр үеийн бичиг баримтанд язгуур үндэсээ дээдлэх, хамгаалах тухай язгуур үндэс гэдэг хэлцийг хэрэглэсэн байдлаар их дурдагдсан байдаг. Одоо бол дурдахаа больсон байна гэдэг санааг гярхайгаар гаргаж тавьсаныг дэмжиж бн. Гэхдээ яг ямар ухагдахуунуудыг зааж байгаа тухай өөрөө тодорхойлж бичээгүй байна. Тэгэхлээр нь би саналаа хэллээ. Аливаа үндэстэний язгуур үндэсний тухай ойлголт бол угсаатаны зүйн болон тухайн үндэстэнийг нэгтгэдэг, бусдаас ялгагддаг үзэл санааны тухай ойлголтоос өөр юм биш. Энэ 2 ойлголт ядахдаа эхний 2 ойлголт нь мөн. Өөр ойлголт байгаа бол өөрөө саналаа хэлэхийн оронд хүн доромжилоод явчих юм. Хамгийн эхлээд алив үндэстэн угсаа гаралын хувьд нэг үндэстэй байж нэг үндэстэн гэж нэрлэгдэнэ. Олон овгийн монгол туургатанууд бүгд эртний олон монгол овогтоны үр хойч тул бүгд хөх толбот монголчууд мөн гээд эхний ээлжинд монгол туургатанаа угсаатаны зүйн хувьд нэгдмэл нэг гаралтай гэдгээ томьёолно. Үүнд хилийн гаднах монгол туургатангууд бас хамаарах болж таарч байгаа учраас З.Доржийн хил гэдэг ойлголт бол язгуур үндэсд орохгүй. Хэл гэдэг бол орох үгүйг сайн хэлж мэдэхгүй бн. Олон овгийн монголчууд өөр өөр аялгаар ярьдаг ч гэсэн язгуур үгийн гарал нь нэг гэдэг ойлголт нь угсаатаны зүйн нэгдмэл язгуурыг харуулах томоохон үзүүлэлт мөн гэдэг утгаараа хамаарах л байх. Мал бол ерөөсөө орохгүй. Хоёрдугаарт монголчуудыг монгол болгодог үзэл санаа үнэт зүйл юу юм бэ гэдэг зарчмын сонирхолтой асуудал гарч ирнэ. Үндэстэний нэгдмэл үзэл санаа үнэт зүйлийн хувьд шашины асуудал заавал босч ирдэг. Монголчуудын хувьд мөнхтэнгэрийн үзэлийн тухай асуудал босч ирдэг. Гэтэл мөнх тэнгэр гэж эцсийн дүндээ бурхан юмуу юу юм. Сургаал номлол нь яг юу юу гэж байдаг юм. Бичмэл сурвалж судар ном байгаа юу гэхээр байдаггүй л байхгүй юу. Бөө мөө бүгд өөр өөринхөөрөө тайлбарлаж байна. Тэгэхээр үүнийг тайлбарлах бол монголчуудын эрхэмлэх үзэл санаа үнэт зүйл нь ингэхэд ер нь юу юм бэ гэдгийг гаргаж ирэх том асуудал байгаа. Аливаа үндэстэн 1-рт угсаа гаралын хувьд нэг язгууртай, 2-рт нэгдмэл нэг үзэл санаа, шашин шүтлэгтэй байж нэгдмэл цул үндэстэн болдог. Нэг үзэл санаан дээр зангидагдаж чадаагүй үндэстэн устаж мөхөх, уусаж дуусах 2 зам л байгаа. Цыган гээд 10 гаран сая хүнтэй үндэстэнг өнөөдөр хэн ч үндэстэн гэж тоож авч хэлэлцдэггүйн учир нь нэгдмэл үзэл санаагүй, зүгээр л хуурч мэхлэх, мэргэ тавих ч гэдэг юмуу золбин үзэл санаатай болохоор үндэстэн гэж тооцогдохгүй байгаа юм. Энэ утгаараа наадах чинь том асуудал. Ганхуяг судлаач харин өөрийгөө шоолж инээ.
Энэ асуудлыг анх би хөндсөн, чи хөндөөгүй. Юу ч хийхгүй зүгээр сууж байгаад хүний юман дээр шүлсээ хаях утгагүй. Тэр тусмаа би зөвхөн дээжийг нь харуулж байна. 2 хуудас хялбаршуулсан өгүүлэлд "бүх юмыг" багтаадаг гэж чи хаанаас сонсоов, тэнэг шаар чинь... Судлаач Х.Д.Ганхуяг...
Deerh urt yum bichsen nohor bol sonin l yum bichsen bn. Sudlaach guai hun sanal shuumj heleher nus naalaa gej huleej avch baigaa bol sonin l bn. Buruu yariad biagaam bol buruug ni heleh heregtei bhgui yu.
Би "сонин юм" бичээгүй хэрэг үү ?! Би бичээгүй бол энэ тэнэг "олон юм" хуцаж харагдаач... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Сүржин нэртэй даржин орчуулга байна.ха ха
Язгуураа алдсан малаа. Энэ бол орчуулга биш. Гумилев дээр зөвхөн нэр томъёо л байгаа. Энд дээд эрэмбийн юм ярьж байна. Чи долоон уулын цаагуур далд ор. Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
bainga zov zyitei yum bichij bdag mongoloo gesen setgeltei sudlaach ganaad bayarllaa.. jingiin tsuvaa yavj l baina, jinger nohod hutsaj l baigl dee.. buu too tedniig. just keep going way
чинийхээр бол тэгээд монголын төр нурцан, нураасан хүмүүс нь одоо төр барьж байгаа хүмүүс, тэгээд тэднийг устгалгүйгээр шинээр төр босгох боломжгүй юм байна тийм үү? чи ч нэг иймэрхүү л юм бодож явдаг эзэнгүй зольбон нохой доо. чам шиг бүхнийг мэддэг бүгдийг чаддаг улсууд л монголоо аврах юм байна л даа. битгий ингэж солиор. бас хэлээд байхад нохой хуцсан чинээ тоосонгүй гээд гомдоллочихжээ. үнэхээр нохой хуцсанаас ч дор юмыг хэн тоохов дээ.
202.179.20.236 tegeed odoogiin turuus avrah hun baigaa yumuu Temuujin huuliin shinechlelt hiij baina geed uuruu ashig sonirhliin zurchild orson, S, Bayar Bayartsogt hujaa ni OTaa hudaldaad idsen iim uls turchid ni tegeed avrah uu tegeed shine humuusii hatuu hyanaltiin door gargahaas uur zam baigaa yumuu ih medegchee
Тэгээд бүр задрахыг нь харж үнэмших гээд байгаа юм уу, эргүү шаар чинь. Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Turiin ulamjlalt bodlogo haa baina? 4 jil ch barag bolj chadahgui bainga soligdoj nurj baidag tur hend heregtei yum. Hyatad shig olon jiliin nastai ulamjlalt turiin har hairtsagnii bodlogo tasraltgui yavj baih yostoi.
Barj ideheer, merj id gedeg ugiig Oros, Hyatad 2 olon zuun jiliin tursh yavuulsnii huchind gazar nutag ni asar ih tomorson. Haant zasag, kommunist zasag, ardchilal zah zeeliin uyed ch turiinh ni yazguur bodlogo aldagdaagui.
Yamarch uyaldaa holboo uchir holbogdol alga.Monsonik Bayrhuu,doktor Bat-Otgonii lektsiin yaduuhan huvilbar baina.Er ni yu geh geed bgaa yum bol.
Ойлгохгүй бол далд ор. Харин Баярхүү бол юм мэддэг хүнийг би мэднэ... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Энэ их мэдэгчийн бурахыг унших нь битгий хзл нэрийг нь хараад алгасдаг. Яасан ч ичихээ мэдэхээ байсан гар гэхээрээ ийм болдог бн аа? Судлаач гэж ирээд л авч гарна, яг юу судалдаг юм бэ гэхээр ямар ч судалгаагуй зохион бичлэг голдуу юм сараачсан байдаг юм. Эрдэмтэй хун даруу их морон долгоон гэж мэддэг бол арай ч ийм юм олны сонорт сонсгоод байхгуй л дээ. Хуний сэтгэгдэлд ямар будуулэг хариу бичдэгийг уншаад л ямар жижигхэн аалз гэдгийг нь хэд хэдэн харж билээ.
Би яалаа гэж усан тэнэгүүдээс ичих гэж ?! Би чамаас бусад бүр ч олон хүний сонорт хүргэнэ. Чи битгий балайраад саад болоод бай. Ер нь тэнэгүүд хүний тоонд ордоггүй... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
үхсэний чинь аврах, задрахыг нь харах. монгол орон, монгол улс, монголын ард түмэн, монгол үндэстэн, монгол төр явдаг замаараа, явах ёстой жамаараа л хөгжиж явна. чам шиг нохой бөөс нурчихаж сөнөчихөж тарчихаж гэхээр л нурчихдаг тарчихдаг сөнөчихдөг юм биш. за юу муу хар хэрээ минь. дандаа муу ёрлосон дандаа бүхнийг харлуулж гутааж доромжилсон юм бичдэг хуцдаг болохоор чинь чамайг муу хар хэрээ, эзэнгүй золбин нохой гэж нэрлэж байгаа юм за юу. ямар ч зөрчилгүй зүгээр хэвтэж байхад нь л амруу нь идэх юм өөрөө урсан орж байдаг диваажин шиг нийгэм та нарын тэр коммунист мунхаглалд чинь л бий. өөр хаана ч байхгүй. хэзээ ч байгаагүй. хэзээ ч бий болохгүй. бидэнд өнөөдөр олон бэрхшээл төвөгтэй олон асуудал байгаа. бид түүнийгээ чамтай чамгүй, коммунистуудтай коммунистуудгүй шийднэ. чиний бичсэн юм болгонд яаж ч нууж далдалсан нэг л юм байдаг. тэр нь юу вэ гэвэл "ардчилал бол сүйрэл мөхөл". тиймээ чиний зөв. та нарын хувьд ардчилал, чөлөөт нээлттэй нийгэм зах зээлийн эдийн засаг бол сүйрэл. тэгэхлээр боож үхэх гээд байгаа бол боогоод үх л дээ. бор шидмэс ямар мундсан биш.
Эргүү минь. Чи телевизээ асаагаад үз дээ. Наана чинь "сүйрэл" болж байгааг амтай болгон ярьж байна. Чи муу лалар надад агсраад яадгийм ?! Удахгүй "мөхөл" (дефольт)болохоор би чиний амыг асууна. Тэр үед чи жинхнээсээ боож үхэхийг бодовч чадахгүй турж үхнэ... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Элбэгдоржоор, Батүүлээр ардчилалыг төсөөлдөг, Америк кино үзэж, Япон машин унаж байгаагаа, хүүхэн янхан авч байгаагаа Ардчилал гэж төсөөлдөг тийм хүмүүсийн бүхэл бүтэн үе байдаг, тэдний төлөөлөл энд ирсэн бололтой. Мунхагын хар гай гэж энийг хэлэх байхдаа.
Нэмж хэлэхэд Ганаа ахыг үнэн юм хэлэхээр боож үхэхгээд байдаг хүмүүс их олон юм. Улаан цайм нүдэн дээр байгаа юмыг хэлэхээр хар хэрээ нтр ч гэх шиг. Өөрсдөө луйврын мөнгөөр, миний ээж ааваас дээрэмдсэн мөнгөөрөө тэр баян тансаг хаус, таундаа жаргалтай сайхан байдаг л юм байгааз. Ийм тэнэг лалруудаас эртхэн салах юмсан.
чам шиг малнууд л телевизээ харж байгаад нурж сөнөсөн тухай судалгаа дүгнэлт хийнэ дээ. муу тэнэг адгуус. телевизээр нурцан байна гэж чам шиг эргүү тэнэг мал сэтгүүл ч нэртэй бас нэг адгуус мөөрхөөр нурцан байдаг юм уу. энэ нэг ганаа ах ганаа ах гээд хуцаад байдаг боловсролгүй малд зориулж хэлэхэд чиний ганаа ах шиг архины цагаан солиотой, арьсан доогуур нь аалз гүйж тархин дотор нь тахиа донгодсон юмнуудыг эрдэмтэн судлаач гэдэггүй юм. за юу. наад малын чинь бичсэн юмыг уншаад боож үхэх гээд байгаа хүн наана чинь нэг ч алга. харин иймэрхүү солиотой гаруудын боловсролгүй хорвоо ертөнцийн тухай зөв ойлголт мэдлэггүй чам шиг мангар бацаануудад үзүүлж байгаа хор холбогдлыг бодохоор л уур хүрээд байна. тэрнээс биш чамайг ганаа ахтай чинь хамт нохой долоог чаашаа
Buduuleg bolovsrolgui hagas uhaantai iiimerhuu garuud Mogoloos busad orond emnelegt hewtej bgaa.Yahaw manai uls hurungu munggui uchiraas iimerhuu tsagaan soliotnuud taarsan yumnuuddaa "od"bolood l yawj baihaas.
Чи тэр Сингапуртаа л "од" болж үз... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
hooh alchihdagiim bn hooe!! ene dorvon nudelsen erguu soliotoi hogshin kulikaziig ingej end tend yum saruuchuulj baidag sonin.mn -hen ichmeer yumaa. iim manguu yumnuudiin hajuugaar duugai garsan humuust burhan hamgiin ih shiitgel onoodog yum gesen shuu ene balaid hamaatan sadan oir dotniihond ni eruul hun baidaggui yum baihdaa yadaj ingej bolohgui geed kompyuter ene teriig ni huraaj avaad gerees gargahgui baimaar yum helj bolohgui ugaasaa ch oilgohgui balai yum
Өнөөдрийн байдлаар ganaa.mn блогийг 1.257.530 хүн уншаад байна. Мөн зөвхөн энэ өгүүллийг 1645 хүн уншаад байна. Энэ бол Монголын дээд үзүүлэлтүүд. Чам шиг тэнэг лалар үнэлдэг юм биш. Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Тунхаг бичгийг МАХН-ын Төв Хорооноос гаргасан юм. Энэ бичгээс иш татвал: “Үүнээс хэд хэдэн зуун оны урьд манай Монгол улс харгис хятадын... 1921 онд МАН байсан байхаа
Яг тийм. Чи тэнэг ч гэсэн энэ удаад зөв ойлгож. Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Yay mun ch aaltsaj bainaa.
Энэ нийтлэл гэхэд нэг бишээ... би ойлгохгүй байгаа нь би ойлгохгүйдээ биш байгаасай билээ... амжилт.
Язгуурын монгол хүн биш болохоор аргагүй дээ. Таны удам сударт хятад, манж, түвд хүмүүс олноор байсан гэж мөрийцөхөд ч алдахгүй.
Нэг л үг. Монголхаан гэдэг үг өөрөө хүртэл өрөөсгөл...
1 л сэтгэлд ойр,монголчууд бидний оюун ухаандаа нандигнан хайрлаж,хоногшуулан үлдээх зүйл энэ бололтой,бусад үндэстнээс бидний ялгарах өвөрмөц онцлог бүхнийг нэгтгэн агуулсан өргөн утгатай ойлголт ажээ.
Баярлалаа. Энд зөвхөн "амсуулах" төдий л зүйл байгаа. Зүй нь Та бүхэн тал талаас нь бодож сэтгэж, нэмж, залгаж, үргэлжлүүлэх хэрэгтэй гэж санана... Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Sharhadniihan bie bieniigee huurgutsun, aan, zailuul ene "jiriin mongol" ni oilgoson yum bolov uu daa kkkkk
Àðä÷èëàë ãýý÷ þì óëñ îðîíä õºãæèë äýâøèë àâ÷èðäàã ãýæ èòãýæ ÿâäàã óñàí òýíýã ãýõýä 纺ëäºõ õàðèí íóñàí òýíýã õ¿ì¿¿ñ áàéäàã íü õàðàìñàëòàé.Ìàíàé áîäèò æèøýýí äýýð ãýõýä áèä îäîîãèéí áàéäëààð àðä÷èëëûí ãîë ¿ç¿¿ëýëò áîëîõ ýðõ ìýäëèéã, øèéäâýð ãàðãàõ áîëîìæèéã àðä ò¿ìýíä ºãñºí þì áàéõã¿é áàéãààã îëîîä õàð÷èõ ë ñýõýý àëãà áàéíà ø¿¿ äýý.ÌÀÕÍ ãýäýã íýã íàìûí ¿íýìëýõ¿é äàðàíãóéëëûã ÌÀÍ,ÀÍ ãýã÷ õî¸ð á¿ëýãëýëèéí äàðàíãóéëëëàð ñîëüñíîîñ ººð þó ÷ àëãà.ÌÀÕÍ áîë ÿäàæ ë ¿çýë áàðèìòëàëòàé,çàð÷èìòàé,áîäëîãîòîé áàéñàí áîë îäîî áàéãàà ÌÀÍ,ÀÍ õî¸ðò ÿìàð ÷ ¿çýë áàðèìòëàë àëãà.Ǻâõºí ýðõ áàðüæ áàéõ õóãàöààíäàà àðä ò¿ìíèé ºì÷ õºðºíãèéã ÿàæ àõèóõàí õóëãàéëàí èäýõ âý ãýñýí ãàíöõàí áîëõè,áóëàé,áóçàð ñýäýë ë áàéíà.Óëñ õºãæèõ ¿íäýñ áîë ºìíºä õºðøèéí àðä ò¿ìíèé õýëäýã,-Ìóóð õàð ÷ áàéæ áîëíî,öàãààí ÷ áàéæ áîëíî,õàìãèéí ÷óõàë íü õóëãàíà áàðüäàã áàéõ ¸ñòîé ãýäýã ýíý ýíãèéí çàð÷èì þì.Íèéãìèéí ñóóðü áîë ýäèéí çàñàã ãýäãèéã îéëãîõã¿é áàéæ õóäëàà àðä÷èëàë ÿðüäàã ñàìóóí ãàéõëóóäûã íèéãýìä ó÷ðóóëæ áàéãàà õîð óðøãèéã íü øèéòãýæ øîðîíä õèéõ ¸ñòîé.ßàãààä ãýý÷,õýí íýã õóëãàé÷èéí õ¿íèé õàëààñ ñóéëààä øîðîíä îðæ áàéãààãààñ õàìààã¿é èë¿¿ õîðòîé ¿éëäëèéã òýä õèéæ áàéíà.ªºðèéí ãýñýí ýäèéí çàñãèéí ÷àäâàðã¿é ÿìàð ÷ óëñ ñºíºõ íü õýíä ÷ îéëãîìæòîé áèø ¿¿.Áàðóóíû àðä÷èëñàí ñàäèñòóóä ìàíàé ýðäñèéí áàÿëãèéã öºëìºæ äóóñààä ãàðàõ ¿åä áèä þó õèéæ àìèà òýæýýõ íü ñîíèí áàéíà.Òýãýõýýð àðä÷èëàë ãýäýã ¿íýòýé ¿çýë ñàíàà ººðºº áóðóóòàé áèø õàðèí òýð ¿çýë ñàíààã ãóéâóóëàí çàâõðóóëæ, ä¿ð ýñãýñýí õóóðàì÷ àðä÷èëàë áàéãóóëæ, íýã ¿íäýñòíèé òóñãààð òîãòíîñîí óëñûã ñ¿éð¿¿ëæ áàéãàà ÌÀÍ-ÀÍ-ã äàðàí áóëøëàõã¿é áîë ÷ õýö¿¿äëýý äýý,áèä.Áàðóóíû ñàäèñòóóä ìàíàé áàÿëãèéã ñààäã¿é öºëìºõèéí òóëä ìàíàé ÿçãóóð ¿íäñèéã óìàðòóóëæ,çîðèóäàà𠺺 ýðýí ãîî÷ëîõ àðãà õýëáýðýýð á¿äýãð¿¿ëýí óñòãàõ áîäëîãî áàðüæ áàéãàà.Ýíý àþóëûã áèäýíä äàõèí ñàíóóëæ áàéãàà Ãàíõóÿã ãóàéä òàëàðõàæ áàéíà.Òàíãàäûí óëñ áàéãàà ãýäãèéã ºã뺺 á¿ð ñàíóóëàõ ¸ñòîé øèã æ¿¿äèéí õîðëîëûã áèä ºã뺺 á¿ð ººðñºä人 ñàíóóëæ áàéõ ¸ñòîé.Õàìãààñ àþóëòàé ýòãýýä¿¿ä áîë æ¿¿ä¿¿ä ÷ áóñ õàðèí áèäíèé äóíä àìüäàðäàã,áèäýíòýé àäèëõàí ìîíãîëîîð ÿðüäàã,ìîíãîë íýð óñòàé,ìîíãîëûí òºðä øóðãàëñàí ìîíãîëîî àëäìàðóóä ãýäãèéã óõààðöãàà.Ìîíãîëûã ñºíººõ äàéñàí ãàäàà áóñ äîòîð áàéãàà.
uuriin tan bichsen zuilyg demjij baina.
чи битгий солиор. чинийхээр бол тэгээд ардчилал биш дарангуйлал дэвшил авчирдаг болж байна уу? хэрвээ харгислал дарангуйлал бурангуй үзэл дэвшил авчирдаг юм бол тийм дэвшил надад хэрэггүй. би зүгээр ямар ч дэвшилгүй чөлөөт нийгэмд эрх чөлөөтэй амьдрахыг хүсэж байна. хэрвээ чамд эрх чөлөө нээлттэй нийгэм таалагдахгүй байгаа бол хойд солонгосруу тэр хөгжил дэвшилрүүгээ тониолохгүй юу. битгий эргүүтээд бай. чинийхээр бол гадаадын хөрөнгө оруулагчид цөм барууны эдийн засгийн садистууд юм байна. тийм үү? тэднийг хөөгөөд гаргачихвал бүх юм сайхан болох юм байна. коммунистууд та нар нэг юмыг хэзээ ойлгох юм бэ? юу ч өгөлгүйгээр бүхнийг авч болно гэж боддогоо та нар хэзээ болих юм бэ? хөгжие хөл дээрээ босъё нэвэл хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй. барууныхантай хамтарч тэдэнд ч бас ашиг олох боломж олгож байж л бид өөдлөнө. харин чам шиг, ганхуяг шиг муусайн малнуудын үгээр орох юм бол орос хятад хоёрын л хоол болнодоо.
Bravo.
1. Манайд байгаа бол ардчилал онт биш. 2. Баруунд байгаа бол бүгд зах зээл биш. 3. Гадаад хөрөнгө оруулагичд бол бүгд сайн санаат биш. 3. Орос, Хятад 2 бол манай мөнхийн хөршүүд. Эндээс бидний ардчиллын бодлого гарна. Хэрэв гарахгүй бол татгалзана. Судлаач Х.Д.Ганхуяг.
Иймэрхүү үзэл санааг судлаач Ганхуяг гуай бичээд л байх юм,нөгөө оюутан залуус бас Монголоо цээжээрээ хамгаалдаг нөхдүүд өөрийн урай зорилго,итгэл үнэмшилээ болгомоор юм! Монгол залуучуудын тэмцэл гэгч нь зүгээр л сэтгэлийн хөөрөл,өөрсдийнхөө хэмжээгээр сэтгээд байгаа болохоор гудамжны харагдаад байна.Энэ мэт судлаач,эрдэмтдийнхээ оюуны бүтээлийг уншаад,санаа аваад мөн тайлбарлуулаад хоорондоо ярилцаж хэлэлцээд толгойгоо цэнэглээд ирээдүйгээ харвал Монголоо аврах боломж байгаад л байх санж.
Zarim humuus shuumjlehee l turuund barih yum. Ugend hurtel undes yazguur gej bdag biz dee. Ugees yazguuriig ni avaad hayachih. Yu boloh ve? Yag terentei l adil. Mongol Ulsiin orshin togtoh esen ni ene ulsiin "undes yazguurt" l orshino. Harin undes yazguur gedegt yu bagtah ve gedgee mash nariin togtooh heregtei. Bie daasan ooriin tor-oos gadna mal mallah ch bagtana. Bie daasan tor yamar bhav gedgees ehleed malaa yaj mallah ve gedeg ch mash chuhal. Mal mallah chini bidnii hunsnii ayulgui baidaltai holbootoi asuuldal. ...... geed tsaashaa mash ih yum bna. Er ni Yazguur undsee aldval bid nogoo "Shuvtarsan tsgaan bumbandaa orjee" gedeg l bolno. Mongolchuud tsoohuulee. Odoo bugdiig setgeliin hooroloor dagaj davhij, end tendhiin yalanguya gadniihnii helsen ugiig "tuiliin unen" meteer huleej avdagaa bolih heregtei. Saiiiin Bod gedeg biz! Buruu zuil hiilee ch bi uneheer tend end buruutjee geed yadaj l buruugaa huleej chaddag baih heregtei. Bondiin asuudlaar zovlomj gargaj suuh ch gej... bas Temuujin saidiin asuudaliig l har daa. Har tamhi, huuhen shuuhantai orootsoldoh yos ter hund baih uchirgui yum. Getel shinechlel hiij bgaa gedgeer halhavch hiigeed l. Temuujing ogtsruulna, ogtsruulahgui gej hamag tsagaa aldaj bna.Nogooh ni ch buruugaa huleegeed ogtsorchihgui yum. Asuudliig hurdan shiideed tsaashaa yavah heregtei bna shdee. Said/darga nartai holbootoi ene met asuudluud Mongol ulsiin Yazguur Undest mash ih harshiltai....Ted uls orniig avch yavah, uragshluulah gej garch irsen. Tiimees Mongol ulsiin Yazguur Undes ni yu ve gedgiig mash sain olgoson bh yostoi.Getel MONGOL-ulsiig ooriin ashig oldog mongonii uurhai-Company met oilgood ireheer Yazguur ni tasarchihaj bgaa yum. Yazguur ni tasarhaar yu bolohov? Dahiad helie: " Shuvtarsan tsagaan bumbandaa ornoo" gej!!!
100 хувь санал нэг байна. Үндсэн хуульд монгол үндэстнийг хэн гэдгийг тодорхойлоогүй байгаа. "Голлох буюу уугуул үндэстний чанар болон хүчин чадал" гэдэгт түүнд хамааруулах үндэстнүүдийн түүхэн гарал үүслийг авч үзэх ёстой. Монгол /ар, өвөр, буриад, халимаг.../ үндэстнээс гадна, монгол гаралтай /хазар, татар, башкир, болгар, ногай, авар, чечень, унгар, фин, ашкенази еврейнүүд ч үүнд хамаарна/ бүх үндэстнийг оруулах ёстой. Ингэхээр бараг бүх евро-азийг хамарсан 600-аад сая монгол язгууртай хүмүүсийг оруулах болно. Хүннүгийн үеэс тооцох юм бол ийм л болно.
Гайхалтай л анализ хийжээ
Тархи мэдрэл сэргэтэл бичсэн байнаа.
Ганхуяг судлаачийн "язгуур үндэс чинь хаа байгаам ? асуух цаг хол биш гэж бодож байна. Би дараах зүйлийг урьдын адил сануулан хэлэх гэсэн юм: 1. Язгуур үндэсгүй Үндсэн Хууль бол ухаангүй төр бий болгохын үндсэн нөхцөл мөн. 2. Ухаан бол төрөлх зүйл бөгөөд ухаангүй хүн хэзээ ч ухаантай ажил хийдэггүй. 3. Төр нураасан хүмүүс хэзээ ч шинэ төр байгуулдаггүй" . энэ бол маш үнэн үг. Бид энэ талаар одооноос бодож аливаа асуудалд үндэслэлтэй хандах цаг болсон. Би өнөөдөр Үндэсний аюулгүй Байдлын Зөвлөлөөс гаргасан "Чингис бондын мөнгө хаа байгааг бүртгэх асуудлаар гаргасан зөвлөмжийг уншиж танилцлаа ямар эмэгнэлтэй юм бэ? энэ бол байж боломгүй зүйл нийт монголчуудыг тэнэг гээд бодчихсон байна.Төрийн нэн ялангуяа үндэсний аюулгүй байдлын ажлын албанаас хийсэн зөвлөмж тийм гардаг гэдгийг өнөөдөр л олж уншлаа яанаа та минь.