Монгол Улсын Ерөн­хийлөгч бол төрийн тэргvvн, Монголын ард тvмний эв нэгдлийг илэр­хий­лэгч мөн. Тэгтэл сvvлийн vед бид хэнийг төрийн тэргvvнээрээ өргөм­жилж, тахин шvтээд байна вэ гэдэг бодол өөрийн эрхгvй толгой гашилгах боллоо. Өнөөдрийн Ц.Эл­бэгдорж, өчигдрийн Н.Энхбаяр, уржигдрын Н.Багабанди, анх­ных хэмээдэг П.Очирбат нарын чухам хэнд нь ч чанарын ял­гаа алга. Эх оронч биш Ерөн­хий­лөг­чид Монголын төрд ям­бал­саар ирс­нийг цаг хугацаа биш тэдний мөн чанар, шунал хvсэл илтгээд өг­чих­лөө.
Энэ асуудлыг Оюу толгойн хөрөн­гө оруулалтын гэрээн дээр тул­гуурлаад хэлж болох юм. Зо­вох цагт нөхрийн чанар таниг­дана гэгчээр Оюу толгой төс­өл Монголын ард тvмэнд хэрэг­тэй юу эс­вэл гадныханд ашигтай бай­сан нь дээр vv гэдэг улс­төрийн шал­гуур өнгөрсөн долоо хоногт хvчтэй яваг­дахад vе vеийн Ерөн­хийлөгчид дуу дуу­гаа авалцаад “Айвенхоу Майнз”, “Рио Тинто”-г дэмжиж байх юм. Чу­хам­хvv Оюу толгойн гэрээг муу, сайн болсон гэдэг эр­гэл­зээ ний­гэмд бий болохоос илvv эх оронч зvрх сэтгэл, итгэл vнэмшлийн мөн чанарын хувьд эрхэм Ерөн­хий­лөгчдийг ялгаад өгчих шиг санаг­дав.

Н.Багабанди

Цагтаа Монгол Улсын хоёр дахь Ерөнхийлөгч гэгдэж явсан Н.Багабанди гуай гэхэд л Оюу толгойг “Титэм vг” шигээ эвийг нь олоод эвтэйхэн магтчихаж бай­сан. Тодруулбал “Монголын ээрэм говьд хэрэгжиж эхэлсэн уул уурхайн Оюу толгой төс­лийн бvтээн байгуулалтын ажил замынхаа хагасыг нэгэнт тууллаа. Энэ зам шулуун дардан бай­гаа­гvй. Асар их бэрхшээлийг даван туулж, зvрх хальтрам шал­гуу­руудыг гэтэлж байж тавин хувийнхаа амжилтад хvрч байгаа гэдгийн гэрч нь энд байгаа бvх хvн юм. Дэд бvтэц байхгvй эзгvй хээр энэ талд дэлхийн хэмжээний уул уур­хайн том цогцолборыг барьж бай­гуулах энэ зориг санаа бол алсыг харсан, ирээдvйгээ төсөөл­сөн, бизнесийн асар их эр зоригийн хvчээр хийсэн ажил юм аа.

Оюу толгой төсөл бvтээн бай­гуу­лалтынхаа 50 хувийг туулах энэ явцад “Оюу толгой” гэдэг нэр Монголын олон нийтийн чихэнд танил хvнийх нь нэр мэт сон­сог­дох болсон байна. Төсөл амжилттай хэрэгжиж vр шимээ өгч эхлэх тэр цаг мөчид “Оюу толгой” гэдэг нэр төрсөн эхийн нэр шиг монгол хvнд дотно халуун сонсогдож байгаасай гэж хvсэн ерөөж байна. Vндэсний эрх ашгаа дээдлэхийн сацуу гадаа­дын хөрөнгө оруулагчдад боломж олгож, тvншлэх тvншээ зөв сонгож, харилцан ашигтай хам­тын ажиллагааны зарчмаар ажиллаж чадах юм бол асар бага хугацаанд маш ихийг бvтээж болохын vлгэр дуурайл нь Оюу толгой болж байна. Оюу тол­гой төслийг Монголын олон нийт итгэл найдварын харцаар харж, тvvний vр шимийг хvртэх цаг мөчийг хvлээж байна. Энэ цаг мөчийг та бид наашлуулах, урагшуу­лах, тvргэтгэх vvрэгтэй” гэж Монгол Улсын хоёр дахь Ерөн­хий­лөгч Н.Багабанди гуай омог бар­дам өгvvлснийг уншигчдадаа дахин сийрvvлэн хvргэхэд илvvдэх­гvй биз. Монгол эх орон, монгол хvний төлөө монгол зvрхээр цохилох ёстой Ерөнхийлөгч маань гадаа­дын аль нэг компанийн эрх ашгийг хамгаалж, уриалан дуу­даж, хошгируулан баярлуулж болох­гvй биз дээ.

Аливаа бvхэнд vнэ цэнэ гэж байдаг. Тэр тусмаа Монгол Улсын төрийн тэргvvн явсан хvн хэзээ нэгэн цагт гадны компаниас олон мянган долларын цалин авчихаад, тvvнийхээ төлөөсөнд ард тvмэн, эх орноо худалдсан зvйл яриад явж боломгvй. Яагаад гэвэл эх орон, ард тvмнийх нь эд эс, ширхэг бvр Монгол Улсын Ерөн­хийлөгчид юугаар ч сольшгvй итгэл vнэмшил, vнэт зvйл байх ёс­той шvv дээ. Гэвч өнөөх нь гад­ныхны гар хөл болчихоод урьд өмнөх, сайн цагийн нэрээ барьсан шиг ард тvмний толгойг угааж яваа нь харамсалтай. “Оюу толгой”-гоос сар бvр олон мянган дол­лар халаасалдаг, хөлсний шахуу ажилтан нь биш бай­сан бол Н.Баганбанди гуайн vгийг мон­гол­чууд нааштайгаар хvлээн авч болох л байлаа.

П.Очирбат

Анхны Ерөнхийлөгч П.Очир­бат гуайн хувьд ч Н.Баганбан­диа­саа нэг их ялгаагvй. Уул уур­хайн чадварлаг мэргэжилтэн, тех­никийн ухааны дэд эрдэмтэн, эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор, профессор, мөн дээр нь Монгол Улсын төрийн тэргvvн явсан болохоор Оюу толгой, Таван толгойн асуудлаар хэвлэлийнхэн сав л хийвэл П.Очирбат гуайг ам алдуулдаг. Гэвч анхны Ерөн­хий­лөгч П.Очирбат Оюу тол­гойг маг­тах туйлын дуртай. “Оюу тол­гойн гэрээг нэгэнт байгуул­чих­сан учраас одоо сайн, муу болсон гэж яриад байх хэрэггvй.

Гэрээнийхээ дагуу ажиллах л хэрэгтэй. Оюу толгой Монголын эдийн засагт асар их vр дvн өгнө. Өмнийн говь дэд бvтэц өндөр хөгжсөн аж vйлдвэрийн асар том бvс нутаг болж хувирна. Олборлох, боловсруулах, эцсийн бvтээгдэхvvн vйлдвэрлэх зэрэг уул уурхайн олон салбар хөгжинө” гэх мэтээр захын нэг хэвлэлд Оюу тол­гойг өмгөөлж, хамгаалаад ярих нь бий. Монголын ард тvм­ний эв нэгдлийг илэрхийлэгч гэг­дэж явсан төрийн тэргvvнvvд маань төвийг сахихын оронд хэт нэг талыг баримталж, бvр эх оронч биш vзэл баримтлалаар ажиллаж буйг эдгээр баримтаас уншигч та төвөггvй ойлгож болох биз.

Ц.Элбэгдорж

Монгол Улсын одоогийн Ерөн­хийлөгч Ц.Элбэгдорж юм л бол­бол Засгийн газрыг шvvмжлэх дур­тай нэгэн. Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээн дээр сөрөг байр сууриа илэрхийлж ч яв­сан удаатай. Тэгтэл өнгөрсөн долоо хоногт Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нар хамтарсан уулзалт нэрийдлээр мэдэгдэл шахуу зvйл хийв. Энэ vеэр Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгч Оюу толгойг хэт өмгөөлснийг УИХ-ын гишvvд, уул уурхай, эдийн засгийн мэргэжилтнvvд цоч­могоор хvлээж авна лээ. Тэр­бээр “Монгол дэлхийн нvд, чих байнга харж, сонсож байдаг орны нэг болчихжээ. Ялангуяа хөрөн­гө оруулалтын асуудал дээр Монголыг харж байгаа дэлхийн чих нээлттэй байна. Дотроо яриад, асуудлыг шийддэг ойлголт хуу­чирч. Оюу толгой Монголын бvтээн байгуулалт. Эрдэнэтийг зуу­ны бvтээн байгуулалт гэж ярьдаг. Оюу толгой бол 21 дvгээр зуу­ны Монголын нэг том бvтээн бай­гуулалт гэдэгт би эргэлзэхгvй байна. Яг тэр vеийн Эрдэнэтийн бvтээн байгуулалтын гэрээг аваад vзвэл учир дутагдалтай зvйл маш их байсан.

2003 он хvртэл татвар төлдөггvй, хувь нь тодорхой биш гээд. Гэхдээ зогсоолгvй бvтээж чадсан. Байгуулчихаад араас нь шинэ гарсан шаардлагаа тавиад хөрш оронтойгоо шийдээд ирсэн. Оюу толгой дээр ингэх ёс­той гэж бодож байна. Оюу тол­гойг Эрдэнэттэй харьцуулбал ашиглалтад орохоороо тvvнээс гурав дахин том, өнөөдрийн эдийн засагт vзvvлж буй нөлөөгөөрөө хоёр дахин их байна. Өнөөдөр ямар нэг шалтгаанаар Эрдэнэт vйлд­вэр зогсвол юу болох вэ? Тэг­вэл Эрдэнэтээс илvv том асуудал хvндэрвэл юу болох юм? Зэсийн vнэ 9000-аас шууд 6700 руу буу­лаа. Оюу толгойг босгоход хөрөнгө оруулах ажлыг УИХ, Засгийн газар дээр хичээгээд явж байтал гадна талаас ойлгомжгvй байдал vvслээ. Энэ нь Оюу толгойд нөлөөлнө. Бараг тэр хөрөнгө оруулалтаа яаж олох вэ гэдэг асуудал vvснэ. Ийм vед дотоодод бас ойлгомжгvй байдал бий болохоор улам нөлөөлж байна. Ми­ний бодож байгаагаар эдийн зас­гийн өсөлтийн гурван төгрөг тут­мын нэг нь шууд бус утгаараа бараг Оюу толгойтой холбоотой.

Тэт­гэвэр, тэтгэмж, хөрөнгө оруулалт, бvтээн байгуулалт бvгд хол­боотой. Нэг их наяд төг­рөгийн худалдан авалт, ний­лvvлэлт хэрэгжиж байна. Энэ бvхэн зогсоход жирийн ард иргэд л хохирно. Сvхбаатарын тал­бай дээр 11 мянган хvн ажилгvй болж жагсвал яах вэ? Энэ хөрөнгө оруулалтын оронд ямар хөрөнгө оруулалт гарч ирэх юм бэ? Европын эдийн засгийн хям­рал хэр vргэлжлэх вэ? Зэсийн vнийн уналт ямар байх вэ? Ин­гээд бодохоор улстөрчид нь бод­логотой, эдийн засагчид нь тооцоотой асуудалд хандах цаг бол­сон. Бодлого боловсруулагчид бvгд vндэсний эрх ашгаасаа уяа­тай асуудалд хандаж баймаар бай­на” гэж уянгалуулан мэдэгдэв.

Нээрээ ч тvvний хэлснээр 11 мян­ган хvн ажилгvй болчихоод Сvхбаатарын талбай дээр жагсч, ирээдvйд Эрдэнэтээс ч их өгөөж өгөх Оюу толгой төслийн ажлыг зог­соо­чихвол тоймгvй их хохирол амсч мэднэ. Монгол Улсын отгон Ерөн­хийлөгчийн хэлсэн vгнээс авах зvйл олон ч гэнэт юуны учир “Айвенхоу Майнз”, “Рио Тинто”-г хаацайлаад унав гэдэг нэн сонин. Энэ бvгдийг эргэцvvлээд, эргээд харж байхад итгэл vнэмшил, vнэ цэнэгvй, эх оронч биш Ерөн­хий­лөгч ямар өрөвдөлтэй юм бэ, ийм Ерөнхийлөгчөөр төр улсаа мануулсан Монголын ард тvмэн юу­тай хөөрхийлөлтэй вэ.

Даваахvvгийн Оюунбаатар