sonin.mn
Сэтгэгдэл (0)

-Шинэ цагийн хэлмэгдүүлэлт буюу Цагдаагийн удирдлагуудыг буруутгах үндэслэл бий юү-

Долдугаар сарын 1-ний хэрэгт буруутгагдаад байгаа цагдаагийн экс дарга нартай холбоотой сөрөг мэдээлэл байсхийгээд л хэвлэлээр цацагдаж тэднийг хийгээгүй хэргийнх нь төлөө хэлмэгдүүлэхээр зэхэж байна.

Шинэ цагийн хэлмэгдүүлэлтийн хар шуурганд өртсөн тэднийг манай сонин өмөөрч байгаа. Өмнө нь бид экс дарга нарын ар гэрийнхэнтэй цувралаар яриа хүргэж тэдний үзэл бодлыг илэрхийлсэн. Энэ удаад Нийслэлийн цагдаагийн газрын Хэв журмын хэлтсийн тасгийн дарга асан, цагдаагийн хурандаа Г.Ганбаатарын төрсөн ах Г.Эрдэнэбаттай ярилцлаа.

-Цагдаагийн экс удирдлагууд саатуулагдсан цагаас хойш хоёр cap болох гэж байна. Гэтэл тэдний биеийн байдал сайнгүй эхнээсээ эмчилгээнд хамрагдсан байгаа. Таны дүү Г.Ганбаатарын хувьд биеийнх нь байдал ямар байгаа бол. Эргэлтээр уулзсан уу?


-Хоригдсоноос хойш 2-3 удаа л барааг нь шилэн хаалганы цаанаас харсан. Хүнээс ам дамжуулан сонсоход их хавагнасан гэж сурагтай байна. Дүү маань их туранхай байсан. Гэтэл 7-8 кг жин нэмсэн гэсэн. Биеийн байдалд нь ар гэрийнхэн бид маш их санаа зовж байна. Манай ээж их тайван амгалан хүн. Гэвч дүүгийн асуудлаас болоод байнга даралт нь ихэсдэг болсон.



-Эдгээр дарга нарын өвчний онош нэг шахуу. Сахарын өвчнөөс болж О.Зоригт гуай хагалгаанд орсон байгаа. Гэтэл энэ хүмүүс яахаараа нэг төрлийн өвчнөөр өвчилдөг юм. Худлаа юм биш үү гэх яриа ч бий?


-Өвчинд ямар нэгэн тийм, ийм гэсэн онол байхгүй шүү дээ. Миний дүү 2000 оноос хойш эмнэлгийн хяналтад байсан. Одоо уулзаагүй болохоор юунаас болж хавагнаад байгааг нь мэдэхгүй л байна. Хорих ангид орсон хүмүүс хавагнадаг, турдаг, хууч өвчин нь сэдэрдэг гэх яриа байдаг юм билээ. Чийгтэй газарт удаан байгаа болохоор биеийнх нь байдал муудаж байна гээд аав, ээж, ах, эгч нь зовж л сууна. Цагдаагийнхан чинь цаг наргүй, хоолтой хоолгүй л ажиллаж байдаг шүү дээ. Үүнээсээ болоод ч тэр үү ижил төрлийн өвчин тусдаг юм байна л даа. Гэтэл хүмүүс ярихдаа "Яагаад ийм ижил өвчин тусчихдаг юм. Энэ бол худлаа" гэсэн яриа гарсан. Үнэн хэрэг дээрээ бүгд л ижил оноштой байгаа юм билээ.

-Одоо эмчлэгдэж байгаа хоёр даргыг ирэхээр зөрүүлээд Ш.Батсүх, Г.Ганбаатар нарыг эмнэлэгт хэвтүүлнэ гэх яриа бий. Энэ талаар сонссон зүйл байна уу?
-Энэ талаар сонсоогүй юм байна. Ч.Амарболд, О.Зоригт нар эмнэлэгт муу байгаа гэж дуулсан. Энэ хүмүүс цагдаагийн байгууллагад цаг наргүй ажиллаж байгаад л бие муутай болцгоосон байх.



-Өнөөдөр энэ дөрвөн даргыг хорих нь зөв үү, буруу юу. Үүнд хувь хүн талаасаа ямар байр суурьтай явдаг вэ?


-Уг нь хорих шаардлагагүй баймаар. Ямар оргож босгох гээд байгаа биш. Цагдан хорих шалтгаан нь хуулиндаа байдаг юм билээ. Ямар, ямар үндэслэлээр хорих вэ гээд. Энэ хүмүүс дуудсан цагт л очдог байсан. Одоо бүүр өмгөөлөгч авч чадахгүй байна шүү дээ.



-Г.Ганбаатар хурандаагийн хувьд өмгөөлөгч нь гадаад явснаас болж хэргийг нь тусгаарлаж байсан шүү дээ?


-Өмгөөлөгч нь яалт ч байхгүй гадаад явчихсан байсан. Солонгос улс руу хүмүүнлэгийн шугамаар илтгэл тавихаар явсан юм билээ. Гэтэл гадуур зохион байгуулалттайгаар явсан юм шиг яриад байгаа. Гэхдээ эцсийн дүндээ манай шүүх шударга шийдэх байх. Гэсэн ч жаахан эмзэглэж л байна. Биеийнх нь байдал муудчихаад байхад ар гэрийнхэнтэй нь уулзуулахгүй. Долоо хоногийн товлосон өдрүүдэд уулзах ёстой байдаг. Гэтэл уулзалтын бичиг өгөхгүй байх жишээтэй. Энэ хүмүүс үндсэн хуульд заасан эрхээ эдэлж чадахгүй л байна. Долоо хоногийн 3-4 дэх өдрийг тэсэн ядан хүлээдэг. Уулзах байх гээд хоол, унд бэлдээд очдог. Харамсалтай нь уулзуулдаггүй.



-Сахарын өвчтэй хүнд хоолны дэглэм чухал. Тэгэхлээр хорих ангид ямар ч хоол идэж байгаа нь тодорхой бус шүү дээ?


-Мэдэхгүй. Уул нь хорих ангид цувдай, толгойгоор л хоол хийж өгдөг гэсэн яриа байдаг. Тэрнээс юугаар, ямар хоол хийж өгдгийг нь мэдэхгүй байна. Мэдээж бидний идэж хэрэглэдэг шиг хоол унд байхгүй л байх гэж бодож байна.



-Ингэхэд дүү чинь цагдаагаас хурандаа болтлоо энэ байгууллагад хоёргүй сэтгэлээр зүтгэсэн түүхтэй. Түүний бага нас, ажлын гараагаа хаанаас эхэлж байсныг дурсвал?


-Бид эхээс зургуулаа. Аав минь Төв аймгийн Эрдэнэсантынх. Ээж Архангайн Өлзийтийнх. Бид 500-айл гэж байсан одоогоор "Өргөө" кино театрын арын гэр хороололд өссөн жирийн нэг айлын хүүхдүүд. Би   гэр доторх ажил, хоолоо хийдэг байсан. Харин миний дүү Ганбаатар дэлгүүр хоршооноос юм авах ажлаа зохицуулдаг байлаа. Бага байхын сэргэлэн цовоо юманд нухацтай ханддаг хүүхэд байсан. Дүү маань 1989 онд аравдугаар ангиа төгсөөд 1990 онд ардчилал үүсч эхлэхэд л анх эргүүл хамгаалалтын 801 дүгээр анги байгууллагдахад эргүүлийн цагдаагаар орж байсан түүхтэй. Ингээд ажиллаж байх хугацаандаа байгууллагын хөдөлмөрийн аварга хоёр жил дараалан болж байлаа.

Ингээд шагнал авахаар Цагдаагийн дээд сургуульд шалгалт өгөх эрхтэй болсон. Шалгалтаа ч амжилттай өгөөд онц дүнтэй төгссөн. 1996 онд Баянгол дүүргийн цагдаагийн хэлтэст хэсгийн байцаагч, хэрэг бүртгэгч, эрүүгийн төлөөлөгч хийсэн. 2000-2003 онд тус дүүргийн цагдаагийн хэлтсийн эрүүгийн дарга, 2003-2006 онд Эрүүгийн цагдаагийн газрын Онц хүнд гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсийн тасгийн даргаар ажилласан. 2006 оноос Нийслэлийн цагдаагийн газрын Хэв журмын хэлтсийн даргаар ажилласан хүн.

Ардчиллын энэ он жилүүдэд ард түмэн, нийгмийнхээ хэв журмыг сахиулах үйлст эргэж буцалтгүйгээр зүтгэж ирсэн шударга жирийн нэгэн төрийн албан хаагч билээ миний дүү. Би дүүгээрээ их бахархдаг. Миний дүү одоо дөнгөж 40 настай. Ид залуу эр хүний ид хавийг гайхуулах эрч, хүчтэй ориглон буцалсан насандаа яваа залуухан цагдаагийн хурандаа. Гэтэл долдугаар сарын нэгэн гэдэг тэр өдрийн хар толбо нааж зүрх зоригийг нь мохоох вий, улс төрчдийн золиос болох вий гэж эмзэглэж байна.



-Нийслэлийн цагдаагийн газар гэхээр олон тасагтай. Гэтэл яагаад Хэв журмын тасгийн дарга өнөөдөр буруутан болох гэж гэсэн яриа олны дунд байдаг юм билээ?


-Энэ газрын нэрнээс нь үзэхээр яалт ч байхгүй албан үүргийнхээ дагуу ажилласан байх л даа.



-Долдугаар сарын 1-ний тэр аймшигт өдрийг эргэн саная л даа. Тухайн үед дүүтэйгээ холбоотой байж чадсан уу. Мэдээж төрсөн ах нь болохоор маш их санаа зовж байсан байх?


-Холбоо барьж чадаагүй. Утсаар нь ярих гэхээр дуудаад дуудаад аваагүй. Зурагтаар л барааг нь харсан. Архи уугаад согтчихсон зэрлэг, балмад, танхай хүмүүс дайрч байсан. Тэрний өөдөөс 700-800-хан цагдаа байсан байх. Цагдаа нарыг зодуулж байхыг хараад зүрх шимширч байсан даа. Долдугаар сарын 2-ны өдөр нь цагдаа нар маань гавьяа байгууллаа гэж бодсон шүү. Тэр өдөр цагдаа нар үймээн самууныг намжаагаагүй бол Улаанбаатар хот маань яах байсан бол оо. Замдаа дайралдсан бүх зүйлийг нь шатааж, сүйтгэж, дээрэмдэн тонож байсныг хүмүүс харсан л байх. Харин ч ёстой шагнамаар санагдаад байдаг юм.



-Долдугаар сарын 1-нд үймээн болно гэж хэн ч төсөөлөөгүй. Тэр дундаа цагдаагийнхан. Тэд бэлтгэл ч үгүй байсан байх л даа?


-Цагдаа нарын хувьд ямар ч бэлтгэл байгаагүй. Харин үймээн самууныг зохион байгуулсан хүмүүс л бэлтгэлтэй байсан биз. Би тэгж л бодож байна. Долдугаар сарын 1-ний маргааш нь хамгийн түрүүнд дүүгийнхээ биеийг л асуусан. Их хачин болчихсон байсан. Энд тэндээ цохиулчихсан. Ер нь бусад цагдаа нарч зодуулчихсан л байсан шүү дээ. Хамгаалах хэрэгсэл нь ч ямар байлаа. Нэг юмаа ээлжилж барьж байх жишээтэй. Үнэнийг хэлэхэд, цагдаагийнхан нүцгэн гараараа ажилласан. Манай улсыг ардчилсан улс хэмээн 1990 оноос л зарлаж байсан. Үнэхээр л ардчилсан улс юм бол хүн бүр үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, жагсаал цуглаан хийх эрхтэй. Тэгэхээр түүнд нь зориулсан техник хэрэгсэл, цагдаагийн хэрэгслээр хангах ёстой байсан байх л даа. Усан буунаас авахуулаад л. Үймээний үед ажилласан цагдаа нар сэтгэл санаа, бие, эрүүл мэндээрээ хохирсныг ард түмэн харсан. Гэтэл өнөөдөр буруутан болчихоод сууж байхыг нь харахад гомдмоор ч юм шиг санагддаг. Үймээн зохион байгуулсан хүмүүс нь зүгээр ажлаа хийгээд явж байдаг. Гэтэл энэ муу дөрвөн дарга маш хэцүү байдалд байна.

-Энэ хэргийг ингэж шалгасан бол өдийд гэм буруутай этгээдийг олоод, хэн зохион байгуулсныг илчилсэн байх байсан гэж боддог уу?
-Үймээн самууныг удирдан зохион байгуулсан хүнийг л сайн шалгах ёстой байсан байх гэж боддог. Үнэхээр долдугаар сарын 1-ний хэргийг шийдэж, гэм буруутныг олж тогтоое гэж бодсон бол үймээн самуун яагаад болсон, хэн турхирсныг шатлалтайгаар шалгах ёстой байсан байх л даа. Тэгэхгүй, энэ хэрэгт дөрвөн дарга л буруутай юм шиг шүүгээд авчихсан нь улс төрийн зорилготой ч юм шиг санагддаг. Энэ дөрвөн даргын цаана аав, ээж, ах дүүс, эхнэр хүүхдүүд нь байна. Тэд бүгд шаналж байна.



-Цагдаагийн дарга нарын ард байгаа ар гэрийнхэн давхар хэлмэгдээд байх шиг. Тэдний ч гэсэн эрх нь зөрчигдөөд байгаа юм биш үү. Өнөөдөр нялх биетэй хүүхдээ тэвэрсэн эхнэрээс нь авахуулаад өвчиндөө шаналсан эх, эцэг нь ч хүлээж байгаа?


-О.Зоригт даргын хувьд хүүхэд нь хэдхэн сартай нялх хүүхэд бий. Миний дүүгийн хувьд зургаан настай охин 14 настай хүү ч байна. Гэтэл орой бүр аавтайгаа уулзмаар байна гээд уйлдаг. Тэнд нь очоод уулзуулах гэхээр зөвшөөрөл олдохгүй. Хоригдсон гэдгийг нь ч ойлгохгүй шүү дээ. Өмнө нь гадаад, дотоод явахаар тоохгүй байсан хүүхэд зөнгөөрөө л аавтайгаа уулзая гэдэг.



-Дөрвөн даргын хэргийг Өршөөлийн хуульд хамрагдах үед юу бодож байв. Мэдээж энэ хэрэг шийдэгдлээ гээд баярлаж байсан байх даа?


-Мэдээж тэгэлгүй яах вэ. Өршөөлийн хуулиар өршөөгдсөн болохоор баярлаж байсан. Одоо бодохоор хийгээгүй хэргийнхээ төлөө өршөөгдсөн юм шиг цаасан дээр бичигдсэн зүйл шиг санагдаж байгаа. Эргээд сэргээж байгаа бол өршөөл үзүүлээгүй гэсэн үг л дээ. Үймээн самуунд оролцсон хүмүүсээс зөвхөн энэ дөрвөн даргын хэргийг сэргээж бусдыг нь өршөөсөн нь үнэхээр сонгуулийн шоу юм болов уу ч гэж бодогдож л байна. Энэ хүмүүсийг яллаж хэргээ шийдвэрлэсэн дүр зураг л үзүүлэх гээд байгаа юм болов уу. Гэтэл энэ хүмүүс чинь амьдралгүй хүмүүс үү. Ар гэрийнхэн гээд зөндөө хүмүүс байна шүү дээ. Гэм буруу нь тогтоогдоогүй байхад гэмт хэрэгтэн юм шиг олон нийтийн тархинд дөрвөн жилийн хугацаанд суулгаж өглөө. Тэгэхлээр нээрээ л цагдаа нар бууджээ гэсэн сөрөг тал ажиглагдана шүү дээ. Гэхдээ сайнаар ч төсөөлж байгаа хүмүүс байгаа байх.



-Таны бодлоор цагдаа хүн буудсан уу. Энэ талаар хавтаст хэрэг дээр юу бичигдсэн байдгийг мэдэхгүй. Гэхдээ манай цагдаагийнхан мэргэн буучийн хэмжээнд харанхуй шөнөөр "АКМ" буугаар хүн хараалж буудах болов уу. Энэ талаар юу гэж бодож байна вэ?


-Сонин, хэвлэлд янз бүрийн мэдээлэл гарч байдаг. Цагдаа хүний хойноос нь хөөж гүйгээд буудсан юм шиг. Тэгвэл цагдаа яах гэж хүний хойноос хөөж буудах юм бэ. Тийм зорилго байхгүй шүү дээ. Нэгэнт эмх замбараагүй байдлыг хэв журманд оруулчихсан байсан үе. Эмнэлгийн эмч, сувилагчийн хэлж байснаар хар машинтай хүмүүс гэдэг. Тэр хүмүүсийг одоо ажлаас нь халчихсан юм билээ. Яагаад. Цагдаагийнхан алаг машинтайгаа л үүрэг гүйцэтгэсэн. Ард түмэн ч хэлэх байх. Буу бариад хүн хөөх нь битгий хэл буудаж үзсэн цагдаа ховор шүү дээ. Ийм хүмүүс яаж ч бодсон мэргэн буудахгүй биз дээ. Гэтэл янз бүрийн хүмүүсийн халаасанд хонгионууд байх жишээтэй. Яагаад ч тэр хонгионууд дөрвөн жилийн дараа гараад ирдэг юм. Бүгд сонин байгаа биз. Нотлох баримтууд хэн дуртай хүний халаасанд байж болохгүй биз дээ. Үнэхээр хууль, шүүх нь ард түмэндээ тэгш үйлчлэх ёстой байтал хэн нэгний халааснаас гарсан хонгио нотлох баримт болбол утгагүй биз дээ.



-Дүү чинь энэ хэрэгт шалгагдаж байх хугацаандаа гэрийнхэндээ юу хэлдэг байсан бэ?


-Цагдаагийн байгууллага хүн буудаагүй. Юм үнэн зөвөөрөө сайхан. Шүүх үүнийг үнэн зөв шийднэ гэдэгт итгэлтэй байна. Та нар санаа зоволтгүй гэсэн. Арай ч 1937 оны хэлмэгдүүлэлт шиг юм болохгүй байх гэж хэлсэн.



-"Төрд зүтгэсэн хүмүүст төр нь халтай" хэмээн Г.Ганбаатар хурандаа ярьж байсныг санаж байна?


-Үнэхээр цагдаа нарынхаа эрхийг хамгаалж чадахгүй юм бол төрийн цагдаа гэх сайхан нэрийг өгөөд хэрэг байна уу. Тэднийхээ эрхийг хамгаалахгүйгээс хойш. Өнөөдөр ардчилсан улс гээд зарлаад байгаа. Гэтэл түүндээ хүрэхгүй байна шүү дээ. Ардчилсан улсад цагдаагийн эрх өндөр түвшинд байдаг. Манай гэр бүлийнхэн Америкт амьдраад сурч байгаад ирсэн. Тэнд бол цагдаагийн эрх дээгүүр. Би машинтай явж байгаад улаан гэрлээр орчихгүй юу. Тэгээд цагдаа намайг зогсоосон. Тэгэхэд Америкийн хуульд цагдаа зогсоосон тохиолдолд жолооч руль дээрээ гараа тавиад хөдөлгөөнгүй суух ёстой. Тэрийг нь цагдаа хараад ямар нэгэн байдлаар эсрэг үйлдэл хийх юм бол буудах эрх байдаг юм билээ. Цагдаа нь баруун гараа буун дээрээ тавьчихсан ирдэг. Кинон дээр ч гардаг шүү дээ. Түүнээс биш монгол шиг захын танхай нь цагдаагаа барьж аваад зодох жишээтэй. Үнэхээр монголын цагдаа өрөвдмөөр. Тэгэхлээр төр нь цагдааг эрх зүйгээр нь хангаж хуульчилж өгмөөр юм шиг.



-Өнөөдөр дүү чинь цагдаад хүчин зүтгэснийхээ төлөө хилс хэрэгт хэлмэгдэж байгааг хараад сэтгэл эмзэглэдэг байх. Тэгэхлээр шинээр цагдаа болж байгаа залуусыг хараад юу боддог вэ?


-Монголд цагдаагийн ажил хийнэ гэдэг өрөвдөлтэй юм даа. Бид нар 1996 онд Сөүлд очоод ажиллаж байх үедээ дүү рүүгээ утасдаад "Чи энд ирээд сайхан мөнгө ол зургаан cap ажиллаад байр авна. Наанаа байгаад юу хийх юм бэ" гээд. Гэтэл "Үгүй, үгүй. Би эндээ л байна" гэсэн. Тэр үед ид ажиллаж байсан үе. Ганбаатар, манай том эгч хоёр л үлдсэн. Тэгээд 2000 онд Америкт очоод мөн дүүгээ дуудсан. Бас манай дүү ирээгүй. Тухайн үед дүү маань Баянгол дүүргийн Эрүүгийн тасгийн даргаар ажиллаж байсан. Тэр хүн ажилдаа дуртай болохоор яаж ч дуудаад ирээгүй. Миний дүү цагдаагийн байгууллагад хоёргүй сэтгэлээр үнэнч зүтгэж яваа хүн дээ. Бид чинь дүүгээрээ бахархдаг шүү дээ. Цагдаад зүрх сэтгэлээ зориулж ажилладаг. Миний дүү ажил, амьдрал дээр ч манлайлагч. Арван жилд сурч байхдаа ч "Шонхор" тэмцээнийг командлаад явж байсан.



-Энэ дөрвөн даргыг яллах гээд байгаа зүйл анги буруу, зөв гээд ярих юм. Энэ талаар судалж үзсэн үү?


-Манай дүү цэргийн байгууллагад ажиллаагүй. Цагдаагийн байгууллагад ажиллаж байсан. Цэрэг нь цэргийнхээ, цагдаа нь цагдаагийнхаа хуулиар шийдүүлдэг баймаар. Гэтэл цэргийн хуулиар зүйлчлэгдээд явж байгаад нь маш их эмзэглэж байна. Албан тушаалтанд хариуцлага тооцох гээд хууль байна л даа. Төрийн албан тушаалтан хариуцлага алдвал албан тушаалын хэрэг гээд тав хүртэлх жил оноодог. Гэтэл цэргийн дарга, салаан дарга алдаа гаргахад арван жил гэх жишээтэй. "Энэ хоёр албан тушаалтанд чинь үндсэн хуулиар олгогддог хүн бүр хуулийн өмнө тэгш эрхтэй гэсэн заалт бүрэн үйлчилж чадаж байна уу" гэж асуумаар байна. Тэгэхлээр цагдаагийн тангарагт өөрчлөлт оруулмаар юм. Цэргийнх нь ч мөн адил. Хүнлэг, энэрэнгүй хууль нь хэнд үйлчлээд байгаа юм бол оо.



-Үндсэн хуулийн Цэцээс зүйл ангиуд нь хууль зөрчөөгүй гээд шийдвэр гаргачихлаа. Тэгэхээр ар гэрийнхэнд айдас хүргэж байгаа байх даа?


-Айж байна. Хийгээгүй хэргийнхээ төлөө золиослогдох нь дээ. Монголын шүүх үнэн зөв шийдэх байх гэж найдаж байгаа.



-Шүүх хурал хэд хэдэн удаа хойшилсон. Та нарын зүгээс шүүхэд хэр итгэж байна вэ?


-Өмгөөлөгч сонгох гэхээр өмнөх өмгөөлөгчдийг нь хорьж цагдаад л. Өмгөөлөгч сонгох гээд өмгөөлөгчтэй уулзахаар өмгөөлөх хүн олдохгүй байх жишээтэй. Бүгд айдастай болчихсон байна шүү дээ. Өмгөөлөгч нар хуулиа мэдэж байгаа учраас энэ хэргээс татгалзах нь аргагүй юм.



-Аливаа хэргийг шат шатаар нь шалгах ёстой баймаар. Гэтэл манайд эсрэгээрээ хаа дайралдсан газраас нь шалгаж хэн дуртай нь шийдвэр гаргаад байх шиг. Бүүр цаашлаад өмгөөлөгч нарын эрхийг хязгаарлаад байна л даа. Өмгөөлөгчдийн эрхэнд халдаж байсан тохиолдол цөөн. Долдугаар сарын 1-ний хэргээс болж өмгөөлөгчдийн эрх зөрчигдлөө шүү дээ?


-Харин тийм. Шүүх хараат бус бие даасан засаглалтай. Гэтэл тэр байдлаа алдчихаад байх шиг. Эцсийн эцэст шүүх үнэн зөв шийдээсэй. Арай ч албан үүргээ гүйцэтгэж байсан хүмүүст ял өгөөд явуулахгүй байлгүй дээ. Монголын цагдаа ямар хүнд нөхцөлд ажиллаа бүгд ард түмний нүдэн дээр болсон явдал. Гэвч энэ дөрөв дээр энэ хэргийг тохоод гардан зохион байгуулсан хэсэг бүлэг хүмүүс зүгээр үлдэж байх жишээтэй. Өмгөөлөгчөө сонгох эрхийг нь нээлттэй байлгамаар байна.

-Нэг хүн гурван өмгөөлөгч сонгосон сурагтай байсан. Энэ юу болж байгаа вэ?


-Сонгосон өмгөөлөгчид нь эхнээсээ энэ хэрэг дээр ажиллаж чадахгүй нь ээ гээд татгалзаад эхэлчихсэн байсан. Өмгөөлөх эрхийг ноцтой зөрчдөг болохоор айж байна гэсэн ч хүн байгаа. Тэгэхлээр энэ хүмүүсийг батлан даалтад гаргаж өмгөөлөгч сонгох эрхийг нь чөлөөтэй олгох хэрэгтэй. Тэгэхгүй хаа хамаагүй 1000 хүний нэр аваачиж өгчихөөд эндээс сонго гэхээр нэрний цаана учир бий дээ. Тэр өмгөөлөгчийг яаж мэдэх юм бэ. Өмгөөлөгч хоёр, арав хоногийн дотор яаж хавтаст хэрэгтэй танилцах юм бэ. Тэр 20-30 хавтаст хэргийг гүйлгээд уншилтай биш. Танилцах ч боломжгүй. Дутуу танилцсан хүмүүс яаж шүүх хурлын үеэр мэтгэлцэх юм бэ.


-Таны бодлоор шүүх хурлыг хаалттай явуулах нь зөв үү. Энэ үйл явдал ил тод болсон хэрэг. Тэгэхлээр нээлттэй байх нь зөв гэсэн хүмүүс ч байдаг?


-Нээлттэй явуулах хэрэгтэй. Юуг нь хаагаад байгаа юм бэ. Тэр танхай, балмад үйлдлийг чинь зурагтаар бүх хүн харсан шүү дээ.

-Долдугаар сарын 1-ний хэрэг дээр цагдаагийнхан ажилласан бол ямар үр дүнд хүрэх байсан бол. Хувь хүн талаас чинь асуумаар байна?


-Манай цагдаагийнхан мундаг шүү дээ. Тэд энэ хэрэг дээр ажилласан бол аль хэдийнэ хүн буудсан этгээдийг олчихсон байгаа гэж боддог.

-Манай прокурорынхон хэр шударга ажиллаж байна вэ?


-Ёстой мэдэхгүй юм. Ямар нэгэн гадны нөлөөнд автдаг юм шиг санагддаг. Прокурор хүний гэм буруутай нь тогтоогдоогүй байхад хэргийг илрүүлчихсэн юм шиг мэдээлэл өгдөг. Энэ нь бас хууль зөрчиж байгаа. Тэрийг нь бодохоор янз бүрийн зүйл бодогдох юм. Энэ дөрвөн даргыг буруутай мэтээр хангалттай тараасан. Энэ нь нийгэмд хагаралдааныг үүсгэж байгаа. Төрийн албан хаагч тэр дундаа цагдаа хүн бууддаг юм байна гэж. Цагдаагийн эрх чөлөөнд халдах, гүтгэх, доромжлох нь энэ бүгдтэй холбоотой. Энэ нь цагдааг дор үзэж буй хэрэг. Төр цагдаагаа хүчтэй бодлогоор дэмжиж байх ёстой.



-Долдугаар сарын 1-ний нотлох баримтуудыг хуулийнхан дэлгэх, мэдээлэх ёстой баймаар. Гэтэл аль нэг нам эвсэл, хувь хүн олон нийтэд дэлгээд байгааг юу гэж ойлгож байна вэ?


-Шүүх энэ хэргийг шийдэх ёстой. Ганцхан энэ хэрэгт хүнийг хэлмэгдүүлж болохгүй. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч төрийн өмнөөс уучлалт гуйсан. Яагаад энэ улстөрийн намууд гуйж болдоггүй юм бэ. Энэ намуудын өдөөн хатгалгаар үймээн үүссэн шүү дээ. Эд нар яагаад уучлалт гуйж болдоггүй юм бэ. Ерөнхийлөгч нь гуйчихаад байвал том толгой гаргаад явдаг эд нар хэн юм. Ингээд бодохоор улс төрийн том хагаралдаан байх шиг. Сонгуульд шударга өрсөлдөх хэрэгтэй. Гэтэл заавал энэ дөрвөн хүнийг золиослох хэрэг байсан юм уу.

-Өнөөдөр дөрвөн хүний амь хурцаар тавигддаг. Гэтэл цагдаагийн албан хаагчдийн амь хэнд ч хамаагүй хэрэг юм уу. Үймээн самууны үеэр бэртэл, гэмтэл авсан цагдаа нараас хоёр нь хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлчихсэн. Гэвч эдгээр хүмүүсийн амийг хэн нэхсэн юм бэ?
-Харин тийм. Ухаан санаа нь муу, гэрээ олохгүй ч цагдаа байгаа гээд зурагтаар гарч байсан. Төрийн төлөө зүтгэсэн хүний эрх зүйн баталгаа муу байгаа юм. Ерөнхийлөгч иргэдтэй уулзахдаа Цагдаагийн эрх зүйн тухай хууль гаргана гэж ярьсан байсан. Энэ бол их зүйтэй шийдвэр. Амь насаа алдвал тусламж, хөдөө нүүвэл унаагаар хангах, хөдөлмөрийн чадваргүй болбол тусламж гэхээр өөр зүйлгүй шүү дээ. Өнөөдөр долдугаар сарын 1-ний үеэр хоёр цагдаагийн албан хаагч гээд байгаагаас биш цаана нь 40 гаруй хүн 1965 оноос хойш амиа алдсан байдаг. Үүний 22 нь бууны сум, хутганы үзүүрт амиа алдсан гэх тоо бий. Бусад нь албан үүргээ гүйцэтгээд машинд дайруулах, баривчилгаа хийж яваад осгох, эсэргүүцэлтэй тулах зэргээр нас бардаг. Энэ бүгдийг оролцуулбал цагдаагийн албан хаагч ямар нөхцөлд эрсдэж байна гэдгийг эрх зүйн байдлын хуулиар маш сайн тусгаж өгөх ёстой. Долдугаар сарын 1-нд цагдаа нар анги нэгтгэлээрээ зодуулсан шүү дээ.



-Ярилцлагынхаа төгсгөлд хэн нэгнээс хүсэх хүсэлт байна уу гэвэл юу гэж хэлэх вэ?


-Шүүх маань шударга шүүгээсэй аль нэг талыг барихгүйгээр шүүх бие даасан байдлаа харуулсан шийдвэр гаргаасай. Ардчилал байгаа бол хүний эрхийг зөрчсөн хийгээгүй хэргийнх нь төлөө хүнийг хэлмэгдүүлсэн шийдвэр гаргахгүй гэж найдаж байна.

Эх сурвалж: "Нийгмийн толь"

А.Лхагважав