Философич С.Молор-Эрдэнийн ярьсан, бичсэн бүхэнтэй санал нийлэх албагүй. Түүний зарим байр суурь олон нийтийн дургүйцлийг төрүүлдэг, заримдаа хэт хурц, өдөөн хатгасан шинжтэй сонсогддог. Монголын түүх, уламжлал, шашин шүтлэг, үндэсний бахархлын талаар хэлсэн үгс нь ч олон хүний үнэт зүйлтэй зөрчилддөг. Гэхдээ энд нэг зарчмын асуудал бий. Хүн олонхоос өөрөөр бодсоныхоо төлөө яллагдах ёсгүй. Ардчилсан нийгмийн гол утга учир нь бидэнд таалагдсан үзэл бодлыг хамгаалахад бус, харин бидний дургүйг хүргэсэн, бидний итгэл үнэмшилтэй зөрчилдсөн үзэл бодол хүртэл оршин байх эрхтэйг хүлээн зөвшөөрөхөд оршдог.

Хэрэв зөвхөн олонхийн таашаалд нийцсэн зүйлийг ярьж болдог бол түүнийг үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө гэж нэрлэхэд хэцүү.

С.Молор-Эрдэнэ Чингис хаан, Монголын түүх, буддын шашин, уламжлалт үнэт зүйлсийн талаар бусдаас эрс өөр байр суурь илэрхийлж ирсэн. Түүний дүгнэлтийг буруу гэж үзэж болно. Баримтаар няцааж болно. Хатуу шүүмжилж болно. Нийтлэл бичиж маргаж болно. Эрдэмтэн, судлаачид нээлттэй мэтгэлцэж болно. Харин үзэл бодлын маргааны төлөө эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллана гэдэг бол буруу. Учир нь өнөөдөр бидний дургүй нэг хүний үгийг хориглосон зарчим маргааш бидэнд үйлчилж болно. Үзэл бодлын эрх чөлөө гэдэг зөвхөн сайхан, эвтэйхэн, нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн үг хэлэх эрх биш. Хурц, этгээд, таагүй, бүр олонхийн хувьд буруу санагдах санааг ч илэрхийлэх боломжийг агуулдаг. Харин үг хэлэх эрх чөлөө нь хуульд заасан бусдын эрх, аюулгүй байдал зэрэг хязгаараас ангид гэсэн үг мөн биш. Гол нь төр хүнийг зүгээр л “өөрөөр бодсон” гэдэг үндэслэлээр шийтгэдэг тогтолцоо руу гулсаж болохгүй.

С.Молор-Эрдэнийн үзэл санаанд хамгийн хүчтэй хариулт нь ял шийтгэл биш. Илүү сайн үндэслэл, илүү баттай баримт, илүү хүчтэй мэтгэлцээн байх ёстой.

Хэрэв түүний хэлсэн зүйл түүхийн хувьд буруу бол түүхчид баримтаар няцааг. Философийн хувьд үндэслэлгүй бол философичид мэтгэлцэг. Шашны тухай ойлголт нь өрөөсгөл бол шашин судлаачид тайлбарлаг. Олон нийт түүний байр суурийг хүлээн зөвшөөрөх эсэхээ өөрсдөө шийдэг. Ингэж байж нийгэм оюун санааны хувьд төлөвшинө. Харин төр орж ирээд аль үзэл санаа “зөв”, аль нь “буруу” болохыг тогтоож, буруу гэж үзсэн санааг илэрхийлсэн хүнийг шийтгэж эхэлбэл аюултай жишиг тогтоно. Түүхэнд ийм жишиг нэг хүнийг онилоод зогсдоггүй. Өнөөдрийн таалагдаагүй философичийн араас маргааш сэтгүүлч, зохиолч, судлаач, улс төрийн шүүмжлэгч ч орж мэднэ.

Монгол Улс ардчилсан орон гэдгээрээ бахархдаг бол ардчиллын хамгийн хэцүү шалгуурыг давах ёстой. Тэр нь өөртэйгөө санал нийлдэггүй хүний эрхийг хамгаалах явдал юм.

С.Молор-Эрдэнийн бүх үгийг өмгөөлөх шаардлагагүй. Түүний үзэл бодлыг дэмжих ч шаардлагагүй. Харин түүний үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийг хамгаалах нь өөр асуудал. Бид С.Молор-Эрдэнийн төлөө бус, өөрсдийнхөө төлөө энэ зарчмыг хамгаалах хэрэгтэй. Учир нь үзэл бодлын эрх чөлөө нэг хүний эрх биш.

Бид бүгдийн эрх юм.

С.Сарнай