Жил бүрийн эхээр явагддаг Давосын эдийн засгийн чуулга уулзалт өнгөрсөн долоо хоногт “Яриа хэлэлцээний мөн чанар” гэсэн уриан дор болж, 130 гаруй улсын 3 мянга гаруй төлөөлөгчид оролцсоны дотор 60 гаруй улсын төр засгийн тэргүүн нар байлаа. Геополитикийн орчин сүүлийн хэдэн арван жилийн хугацаанд урьд хожид үзэгдээгүйгээр өөрчлөгдөж, эрсдэл нэмэгдэж, улс орнууд талцан хуваагдаж, технологийн асар хурдтай хөгжил нь дэлхийн эдийн засгийг өөрчилж буй өнөө цаг дор “Их 7”, “Их 20”, БРИКС бүлгийн орнуудын удирдагчид, дэлхийд томд тооцогдох 830 гаруй компанийн захирлууд, ТУЗ-ийн дарга нар Швейцарт хуран чуулав. 

Давосын чуулганаар голчлон эдийн засгийн асуудлуудыг хэлэлцдэг бол энэ удаагийн форум улс төрийн нухацтай том сэдвүүдийг хөндсөнөөрөө онцлог байлаа.

Тодруулбал, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Д.Трамп 72 минутын турш үг хэлэхдээ өнгөрсөн нэг жилийн дотор гаргасан амжилтуудаа тоочин дурдсан бол Гренландын асуудлаар АНУ ба түүний Европын холбоотнууд хоорондоо зөвшилцөлд хүрэв. Мөн чуулганы үеэр дэлхийг хамарсан шинэ бүтэц болох “Энхийн зөвлөл” буюу дэлхий дахинд дэгдсэн хямрал сөргөлдөөнүүдийг АНУ-ын удирдлага дор зохицуулах шинэ механизмыг бий болгосон нь хамгийн ихээр анхаарал татлаа. 

Уг зөвлөлийг санаачилсан Д.Трамп хэлэхдээ, энэ бол Газын зурваст төдийгүй бусад бүс нутагт дэгдсэн хямралуудыг зохицуулж, энх тайвныг тогтоох шинэ боломжийг олгож буй талбар мөн гэв.

Тэрбээр уг зөвлөлийг НҮБ-ыг орлох нэг хувилбар хэмээн үзэж байгаагаа нуусангүй. НҮБ-ын чадавхид би итгэдэг байсан боловч энэ боломжоо тус байгууллага ашиглаж чадсангүй, миний зогсоосон дайнуудыг тус байгууллага зогсоож чадаагүй гэсэн агуулгатай үгийг Д.Трамп хэллээ. Тэрбээр мөн “удаан ажилладаг, тус нэмэр багатай” хэмээн НҮБ-ыг шүүмжилдэг байсан боловч Энхийн зөвлөлөө яг танилцуулах үедээ, НҮБ-тай хамтран ажиллана, түүнийг орлох гэсэн санаа зорилго бидэнд байхгүй гэлээ.

Энхийн зөвлөлийн эх үндэс

Газын зурваст дэгдсэн зэвсэгт мөргөлдөөнийг зогсоох зорилгоор Д.Трампын өнгөрсөн оны 9 дүгээр сард санал болгосон төлөвлөгөө бол уг зөвлөлийн үндэс суурь юм. Гэхдээ уг санааг анх дэвшүүлсэн хүн нь Ерөнхийлөгчийн Ойрх Дорнодын асуудал эрхэлсэн зөвлөх, түүний хүргэн Жаред Кушнер болой. Өнгөрсөн зун буюу Трамп төлөвлөгөөгөө ид боловсруулж байхтай зэрэгцэн Их Британийн ерөнхий сайд асан Тони Блэирийн үүсгэн байгуулсан Дэлхийн өөрчлөлтийн төлөөх хүрээлэн, түүнчлэн Израилын бизнес эрхлэгч М.Айзенберг, Лиран Танкман нарын хөлслөн ажиллуулдаг шинжээчид Газын зурваст дайныг зогсоохын тулд өөрсдийн хувилбарыг мөн бэлтгэж байлаа.

Ингээд тэд Трампаас дэмжлэг авахын тулд түүний хүргэн Кушнерт хандсан бөгөөд 9 дүгээр сард Трамп өөрт нь ирүүлсэн хэд хэдэн төслийг нэгтгээд Газын зурваст гал зогсоох тухай 20 заалт бүхий төлөвлөгөөний хүрээнд Энх тайвны зөвлөлийг байгуулах саналыг дэвшүүлсэн байна. Үүний дагуу Газын зурвасыг олон улсын хяналтад авах зорилгоор улс орнуудын удирдагчид ба дипломатчдаас бүрдсэн Энхийн зөвлөлийг байгуулжээ. Тус зөвлөл Газын талаар стратегийн шийдвэр гаргаж, тус зурвас дахь өдөр тутам ажлыг хариуцах Палестины албан тушаалтнуудын үйл ажиллагааг хянах юм.

Анхдагч бүтэц нь Газын зурвасын удирдлагыг хэрэгжүүлэх зорилготой хэдий ч зөвлөлийн дүрэмд Газын талаар дурдаагүй гэдгийг анзаарваас, тус зөвлөлийн үйл ажиллагаа хямрал мөргөлдөөнтэй байгаа бусад бүх нутаг руу чиглэнэ гэдэг нь нэгэнт тодорхой байна. 

Ингээд удалгүй 10 дугаар сард Газын зурваст гал зогсоох тохиролцоо үйлчилж эхлэв. Улмаар 11 дүгээр сард НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл Трампын төлөвлөгөөг дэмжсэн тогтоолыг баталснаар энэ оны нэгдүгээр сард Газын зурвасыг удирдах байгууллагууд бий болжээ. Энхийн зөвлөл гэж бидний орчуулан хэвшиж буй Board of Peace гэх англи нэршил сонирхол татаж байгаа бөгөөд улс төрийн байгууллагын нэрэнд уламжлал ёсоор council гэдэг үгийг түгээмэл хэрэглэдэг. Гэтэл board of directors /захирлуудын зөвлөл, ТУЗ/ гэдэгтэй ижил бизнесийн нэршлийг ашигласан нь “Энхийн зөвлөл бол хэлэлцэж мэтгэлцдэг газар биш, харин удирдлагын түвшинд шийдвэр гаргадаг байгууллага” гэсэн ойлголтыг төрүүллээ. Өөрөөр хэлбэл, бүтэц нь арилжааны компанийн удирдлагын буюу захирлуудын зөвлөлийнхтэй төстэй бөгөөд Газыг сэргээн босгоход хамгийн их хувь нэмэр оруулсан хүмүүс уг зөвлөлд багтах нь ойлгомжтой юм.

Урилга ба дүрэм

Ингээд Давост хүрэлцэн ирсэн АНУ-ын Ерөнхийлөгч Д.Трамп Газын зурвасыг удирдах Энхийн зөвлөлийг байгуулснаа албан ёсоор зарлаад, өөрийнх нь тэргүүлэх тус зөвлөлд нэгдэхийг улс орнуудад хандан уриаллаа. Уриалгыг хүлээн авсан Монгол Улс тус зөвлөлд албан ёсоор нэгдсэнээр үүсгэн байгуулагч гишүүн улс болж, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар тус байгууллагын дүрэмд гарын үсгээ зурав.

Мөн манай улсаас гадна дэлхийн 18 орны төр засгийн тэргүүн нар гарын үсэг зурсан байна. Үүний сацуу Албани, Беларусь, Египет, Израил, Кувейт, Вьетнам улсууд урилгыг хүлээн авахад бэлэн гэдгээ илэрхийлэв.

Оросын Ерөнхийлөгч В.Путин тус зөвлөлд элсэх урилгыг хүлээн аваад судалж байгаагаа хэлээд, АНУ-д царцаагдсан Оросын актив хөрөнгөнөөс нэг тэрбум долларыг зөвлөлийн дүрмийн санд оруулахаа мэдэгдэв. Үүний сацуу Оросын тал Палестинтай онцгой сайн харилцаатай тул нэг тэрбум долларыг урилгыг хүлээн авсан эсэхээс үл шалтгаалан палестинчуудад шилжүүлэн өгөх боломжтой гэдгийг ч дурдлаа.

Харин урилгыг хүлээн авсан Хятад улс эцсийн тодорхой хариугаа одоогоор өгөөгүй байна. Мөн Их Британи, Франц, Швед, Норвег улсууд Трампын урилгыг хүлээж аваагүй бол Канадын Ерөнхий сайд Давосын индрээс Трампыг шүүмжилсэн тул АНУ тус улсад илгээсэн урилгаа буцаажээ.

Гарын үсэг зурах ёслол дууссаны дараахан Давост ирсэн Украины Ерөнхийлөгч В.Зеленский АНУ-ын Ерөнхийлөгчтэй уулзаж, цаг орчим ярилцахдаа Энхийн зөвлөлд нэгдэх урилгыг нь хүлээн авчээ. Гэхдээ Украины хувьд, Орос ба түүний холбоотон Беларусьтай хамт нэг байгууллагад элсээд хамтдаа хуралдана гэдгийг төсөөлж чадахгүй, тээнэгэлзэж байгаа бололтой. Дүрэмд зааснаар Трамп уг зөвлөлийн даргаар тодорхой хугацаагүйгээр ажиллах бөгөөд бүрэн эрхийн хугацаа нь дууссаны дараа ч гэсэн уг албыг хаших эрхтэй. Зөвлөлийн гишүүн улс бүр нэг саналын эрхтэй байх ба олонхийн саналаар шийдвэр гаргах боловч зөвхөн Д.Трамп сайшаасан тохиолдолд хүчин төгөлдөр болох ажээ. Санал өгөх тохиолдолд гишүүн орнууд жилд нэгээс доошгүй удаа, санал хураахгүй тохиолдолд улиралд нэгээс доошгүй удаа хуралдах юм. Түүнээс гадна, зөвлөлийн дарга нь ямар ч үед өөрийн шийдвэрээр нэмэлт хуралдаануудыг зарлан хийж болох ажээ. Зарим хэвлэлд бичихдээ, Энхийн зөвлөл бол Трампын “хувийн эзэмшлийн НҮБ” хэмээн ёжилсон байна.

Зураг дээр: С.Уиткофф, Жаред Кушнер, Тони Блэйр нар 

Тус зөвлөлийн удирдлага дор үүсгэн байгуулагчдын гүйцэтгэх зөвлөл ажиллах бөгөөд бүрэлдэхүүнд Трампын хүргэн Жаред Кушнер, АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио, тусгай элч Стив Уиткофф, Их Британийн Ерөнхий сайд асан Тони Блэйр, Америкийн тэрбумтан Марк Роуэн, Дэлхийн банкны захирал Ажай Банга нар багтжээ.

Зөвлөл дэх гурав дахь бүтэц бол Палестины үндэсний хороо юм. Иордан голын Баруун эрэг дэх Палестины засаг захиргаатай хамтран ажиллаж байсан 15 туршлагатай мэргэжилтнүүдээс уг хороог бүрдүүлэхээр төлөвлөж байна.                                               

Зөвлөлийн гишүүн орнуудтай холбоотой эцсийн шийдвэрийг зөвлөлийн дарга гаргах ба улс орнууд Энхийн зөвлөлийн байнгын гишүүнээр сонгогдохын тулд жилд 1 тэрбум долларын татвар төлөх бөгөөд хуримтлагдсан мөнгийг Газын зурвасыг сэргээн босгоход зарцуулах ажээ. Үүний сацуу тус зөвлөлд мөнгө төлөхгүйгээр элсэж болох ба гэхдээ гишүүнчлэлийн хугацаа нь 3 жил ажээ. Энхийн зөвлөлийг байгуулах гэж байгаа тухай мэдээлэл өнгөрсөн оны 9 дүгээр сард цацагдсан боловч түүний бүтэц бүрэлдэхүүн, эрх үүргийн талаар олон нийтэд мэдээлэхгүй байсан юм. Харин энэ сарын 16-ны өдөр Д.Трамп уг зөвлөл байгуулагдсаныг зарлан мэдэгдсэн бол 22-ны өдөр Давос хотноо Дэлхийн эдийн засгийн чуулга уулзалтын үеэр түүний тодорхойлон хэлснээр “урьд өмнө хэзээ ч, хаана ч байгуулагдаж байгаагүй хамгийн агуу бөгөөд хамгийн нэр хүндтэй зөвлөл” албан ёсоор бий боллоо.  

Б.Адъяахүү